อินทรีแดง

“อินทรีทอง” (2513) เป็นภาพยนตร์เรื่องสุดท้ายของมิตร ชัยบัญชา ที่เขากำกับและแสดงนำเอง ก่อนเสียชีวิตระหว่างถ่ายทำ ตัวร้ายใหญ่ของเรื่องคือ “บาคิน” หรือ “ปรีดา พนายันต์” หัวหน้าคณะไผ่แดงฝ่ายคอมมิวนิสต์ผู้ลี้ภัยไปจีน ซึ่งจงใจสื่อถึงปรีดี พนมยงค์ บทความนี้สืบที่มาของภาพแทนดังกล่าว ตั้งแต่การใส่ร้ายป้ายสีปรีดีหลังรัฐประหาร 2490 การโฆษณาชวนเชื่อต่อต้านคอมมิวนิสต์ของสหรัฐฯ และรัฐไทยในยุคสงครามเย็น ไปจนถึงการแปลง “อินทรีแดง” ซึ่งได้แรงบันดาลใจจากโจรกบฏในหนังฮอลลีวูด ให้กลายเป็นฮีโร่ผู้พิทักษ์รัฐ บทความชี้ว่าหนังบู๊รักชาติเช่นนี้ผลิตซ้ำอคติ ทำให้ความรุนแรงต่อผู้เห็นต่างดูชอบธรรม และเป็นกลไกหนึ่งที่เตรียมความรู้สึกของสังคมก่อนเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519