บทบาท-ผลงาน

ช่วงปลายชีวิตของ ปรีดี พนมยงค์ คือห้วงเวลาที่ต้องเผชิญแรงกดดันทางการเมืองอย่างหนักภายหลัง รัฐประหาร 8 พฤศจิกายน 2490 อำนาจรัฐถูกใช้เพื่อรื้อถอนทั้งฐานการเมือง เศรษฐกิจ และการศึกษาที่เขาและคณะได้ร่วมกันวางรากฐาน

การศึกษาไม่ควรถูกจำกัดไว้เพียงคนบางกลุ่ม แต่ต้องเป็น “โอกาสของประชาชนทุกคน” ในช่วงวัยเพียง 30 กว่าปี ปรีดี พนมยงค์ ได้ผลักดันการปฏิรูปการศึกษาไทยอย่างจริงจัง ผ่านการก่อตั้ง มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง

ปรีดี พนมยงค์ รัฐบุรุษอาวุโส กับการศึกษาในสังคมไทย ในตอนที่ 1 สมโชติ อ๋องสกุล ชวนย้อนดูเส้นทางชีวิตของ "ปรีดี พนมยงค์" ที่สามารถเลื่อนฐานะทางสังคมจากครอบครัวสามัญชนในระบบไพร่ สู่การเป็นขุนนางและนักเรียนทุนรัฐบาลฝรั่งเศสระดับดุษฎีบัณฑิต ซึ่งเป็นสิ่งที่หาได้ยากยิ่งในยุคสมบูรณาญาสิทธิราชย์

พระเจ้าช้างเผือก คือภาพยนตร์ไทยก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่ยังคงหลงเหลืออย่างสมบูรณ์ และมิใช่เพียงงานศิลปะเพื่อความบันเทิง หากแต่เป็น “เครื่องมือทางความคิด” ที่ ปรีดี พนมยงค์ ใช้ประกาศอุดมการณ์ว่าด้วย “สงครามและสันติภาพ” ท่ามกลางโลกที่กำลังเผชิญความขัดแย้งครั้งใหญ่

หลังชัยชนะในยุทธหัตถี พระเจ้าจักรา มิได้ทรงปล่อยให้สงครามดำเนินต่อไป หากแต่ทรงยับยั้งกองทัพและปล่อยเชลยศึกกลับบ้าน ด้วยความเชื่อว่า เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ชัยชนะครั้งนี้จึงมิใช่เพียงการปราบศัตรู

แนวคิด "ประชาธิปไตย" ของนายปรีดี พนมยงค์ ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงมิติทางการเมือง แต่ยังครอบคลุมถึงมิติทางเศรษฐกิจและสังคมวัฒนธรรม ดร.วิชิตวงศ์ ณ ป้อมเพชร ชวนทำความเข้าใจความพยายามในการปฏิรูประบบเศรษฐกิจไทยในยุค 2475 ผ่านเค้าโครงการเศรษฐกิจ ที่มุ่งกระจายปัจจัยการผลิตสู่ราษฎร

การประลอง ยุทธหัตถี ระหว่าง พระเจ้าจักรา และ พระเจ้าหงสา เมื่อกษัตริย์ทั้งสองเลือกตัดสินสงครามด้วยการต่อสู้ตัวต่อตัว เพื่อหลีกเลี่ยงการสูญเสียของทหารทั้งสองฝ่าย สะท้อนแนวคิดเรื่องศักดิ์ศรีของผู้นำ ความรับผิดชอบต่อชีวิตของผู้คน และอุดมคติเรื่องสันติภาพที่แฝงอยู่ในวรรณกรรมการเมืองชิ้นสำคัญของ ปรีดี พนมยงค์

กำพล จำปาพันธ์ พาผู้อ่านทำความรู้จัก "นรินทร์กลึง" (นรินทร์ ภาษิต) ปัญญาชนคนสำคัญแห่งเมืองนนทบุรี อดีตเจ้าเมืองผู้ผันตัวมาเป็นนักเคลื่อนไหว และผู้ถูกโกงการเลือกตั้งในปี 2492 เพื่อสกัดกั้นไม่ให้เข้าสภาฯ

ทำความรู้จัก "ทวี บุณยเกตุ" อดีตนายกฯ 17 วัน ที่เป็นมากกว่าสถิติอันแสนสั้น ผ่านบทความของ นริศ จรัสจรรยาวงศ์ ซึ่งชี้ให้เห็นบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์ ทั้งการเป็นผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร 2475 และการเป็น "มือขวา" ของปรีดี พนมยงค์ ในขบวนการเสรีไทย

ภาพยนตร์เรื่องพระเจ้าช้างเผือก ของปรีดี พนมยงค์ ในมุมมองเพศสถานะ สำรวจแนวคิดเรื่องสิทธิสตรี ความสัมพันธ์ระหว่างชายหญิง และการเปลี่ยนผ่านจากระบบ “ผัวเดียวหลายเมีย” ไปสู่ “ผัวเดียวเมียเดียว” ในสังคมสยามหลังการอภิวัฒน์ 2475