บทบาท-ผลงาน

11 พฤษภาคม 2569 เป็นวาระครบรอบ 126 ปี ชาตกาลของศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ บุคคลสำคัญผู้มีบทบาทในการวางรากฐานรัฐไทยสมัยใหม่ ทั้งในมิติประชาธิปไตย หลักนิติรัฐ และการศึกษากฎหมายของไทย

บทความของ เขมภัทร ทฤษฎิคุณ ชวนมองรัฐธรรมนูญ 2489 ในอีกมิติหนึ่ง ว่าโครงสร้างทางการเมืองสัมพันธ์กับโครงสร้างทางเศรษฐกิจอย่างไร และเหตุใดการออกแบบอำนาจระหว่างรัฐบาลกับรัฐสภาจึงมีความหมายต่อประชาธิปไตยทางเศรษฐกิจโดยตรง

ในวาระครบรอบ 50 ปีแห่งการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-เวียดนาม ย้อนมองรากฐานทางความคิดที่ก่อรูปมาก่อนหน้านั้น ผ่านสายสัมพันธ์ของ ปรีดี พนมยงค์ และ โฮจิมินห์ ซึ่งยืนหยัดอยู่บนหลักเดียวกัน คือเอกราช ศักดิ์ศรีของประชาชน และความยุติธรรม

เมื่อ “กรุงเก่า” กลายเป็นพื้นที่ทดลองของระบอบใหม่ การบูรณะอยุธยาในทศวรรษ 2480 ภายใต้การนำของปรีดี พนมยงค์ และคณะ “สามหลวง” จึงไม่ใช่เพียงการซ่อมแซมโบราณสถาน แต่คือการเปลี่ยนสถานะที่ดินจากพระราชอำนาจสู่ “ของราษฎร” พร้อมวางรากฐานการพัฒนาเมืองที่เชื่อมโยงระบบคมนาคม สาธารณสุข และการอนุรักษ์สมบัติของชาติให้เป็นหนึ่งเดียวกับวิถีชีวิตคนท้องถิ่น

บทอวสานของ พระเจ้าช้างเผือก ตอนที่ 21 สันติภาพชั่วนิรันดร์ เผยบทสรุปของพระเจ้าจักราและเรณู พร้อมทิ้งท้ายด้วยสัจธรรมอันลึกซึ้งจากสมุหกลาโหมที่สะท้อนให้เห็นถึงพระราชหฤทัยของพระเจ้าช้างเผือก ผู้ทรงเลือกหนทางหลีกเลี่ยงสงครามเพื่อรักษาความสงบสุขของอาณาจักร

วันใหม่ นิยม พาผู้อ่านตามรอยประวัติศาสตร์ขบวนการเสรีไทยแห่งจังหวัดเลย พร้อมร้อยเรียงถึงประวัติความเป็นมาของจังหวัดเลย การสร้างศาลากลางจังหวัด กอปรกับประวัติบุคคลสำคัญอย่างนายสุวรรณ รื่นยศ หัวหน้าพลพรรคเสรีไทยเลย

เนื่องในวาระครบรอบ 85 ปี ภาพยนตร์ พระเจ้าช้างเผือก ผลงานภาพยนตร์แห่งสันติภาพที่ ปรีดี พนมยงค์ อำนวยการสร้าง ได้มีการจัดกิจกรรมฟังดนตรีของพระเจนดุริยางค์ในพระเจ้าช้างเผือก เพื่อชวนผู้ชมย้อนสำรวจอีกหนึ่งมิติสำคัญของภาพยนตร์เรื่องนี้

ดร.ฐาปนันท์ นิพิฏฐกุล ได้ตั้งข้อสังเกตจากวิทยานิพนธ์ของท่านปรีดีในปี 2469 ว่า ท่านได้รับการปลูกฝังอย่างเข้มข้นในวิชากฎหมายโรมัน ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็น ratio scripta (ระบบเหตุผลที่เป็นลายลักษณ์อักษร หรือ คัมภีร์แห่งสติปัญญา) สิ่งนี้ทำให้ท่านตระหนักว่า กฎหมายต้องหยั่งรากอยู่บนระบบของเหตุผล

กำพล จำปาพันธ์ อธิบายถึงบทบาทของปรีดี พนมยงค์ ในการผลักดัน พ.ร.บ. โอนกรรมสิทธิ์ที่ดินเกาะเมืองอยุธยา พ.ศ. 2481 เพื่อแก้ปัญหาที่ดินรกร้าง โดยเปิดโอกาสให้ราษฎรเข้ามาอยู่อาศัยและพัฒนาเมือง ควบคู่ไปกับการอนุรักษ์โบราณสถาน

ทวีปวร พาผู้อ่านรำลึกถึงรัฐบุรุษอาวุโสผ่านกวีนิพนธ์ คนดีศรีอโยธยา ร้อยเรียงชีวประวัติและคุณูปการของ ปรีดี พนมยงค์ ตั้งแต่การอภิวัฒน์ 2475 การก่อตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง ขบวนการเสรีไทย จวบจนถึงการลี้ภัยทางการเมือง