บทบาท-ผลงาน

เนื่องในวาระครบรอบ 85 ปี ภาพยนตร์ พระเจ้าช้างเผือก ผลงานภาพยนตร์แห่งสันติภาพที่ ปรีดี พนมยงค์ อำนวยการสร้าง ได้มีการจัดกิจกรรมฟังดนตรีของพระเจนดุริยางค์ในพระเจ้าช้างเผือก เพื่อชวนผู้ชมย้อนสำรวจอีกหนึ่งมิติสำคัญของภาพยนตร์เรื่องนี้

ดร.ฐาปนันท์ นิพิฏฐกุล ได้ตั้งข้อสังเกตจากวิทยานิพนธ์ของท่านปรีดีในปี 2469 ว่า ท่านได้รับการปลูกฝังอย่างเข้มข้นในวิชากฎหมายโรมัน ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็น ratio scripta (ระบบเหตุผลที่เป็นลายลักษณ์อักษร หรือ คัมภีร์แห่งสติปัญญา) สิ่งนี้ทำให้ท่านตระหนักว่า กฎหมายต้องหยั่งรากอยู่บนระบบของเหตุผล

กำพล จำปาพันธ์ อธิบายถึงบทบาทของปรีดี พนมยงค์ ในการผลักดัน พ.ร.บ. โอนกรรมสิทธิ์ที่ดินเกาะเมืองอยุธยา พ.ศ. 2481 เพื่อแก้ปัญหาที่ดินรกร้าง โดยเปิดโอกาสให้ราษฎรเข้ามาอยู่อาศัยและพัฒนาเมือง ควบคู่ไปกับการอนุรักษ์โบราณสถาน

ทวีปวร พาผู้อ่านรำลึกถึงรัฐบุรุษอาวุโสผ่านกวีนิพนธ์ คนดีศรีอโยธยา ร้อยเรียงชีวประวัติและคุณูปการของ ปรีดี พนมยงค์ ตั้งแต่การอภิวัฒน์ 2475 การก่อตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง ขบวนการเสรีไทย จวบจนถึงการลี้ภัยทางการเมือง

ชัยชนะของอโยธยาอาจเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของเรื่องราวที่ลึกซึ้งยิ่งกว่า เมื่อเสียงหนึ่งจากเรณูได้สะท้อนความคิดต่ออำนาจ ราชประเพณี และความหมายของการปกครองเพื่อประชาชน จนทำให้พระเจ้าจักราต้องหันกลับมาตั้งคำถามกับสิ่งที่เคยยึดถือมา

วาทะของ ปรีดี พนมยงค์ จากคำประศาสน์การฯ ในวันสถาปนามหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง (มธก.) ไม่ได้เป็นเพียงแค่สุนทรพจน์ในพิธีเปิดสถานศึกษาทั่วไป แต่คือการประกาศเจตนารมณ์สำคัญหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475

บทความโดย ศ. ดร.พอพันธ์ อุยยานนท์ วิเคราะห์ข้อจำกัดการพัฒนาเศรษฐกิจของคณะราษฎร ช่วงปี พ.ศ. 2475-2484 แม้จะมีความพยายามสร้างรัฐวิสาหกิจและสงวนอาชีพให้คนไทย แต่การพัฒนาอุตสาหกรรมกลับไปไม่สุดทาง เนื่องจากการถูกยับยั้งเค้าโครงการเศรษฐกิจ

ช่วงปลายชีวิตของ ปรีดี พนมยงค์ คือห้วงเวลาที่ต้องเผชิญแรงกดดันทางการเมืองอย่างหนักภายหลัง รัฐประหาร 8 พฤศจิกายน 2490 อำนาจรัฐถูกใช้เพื่อรื้อถอนทั้งฐานการเมือง เศรษฐกิจ และการศึกษาที่เขาและคณะได้ร่วมกันวางรากฐาน

การศึกษาไม่ควรถูกจำกัดไว้เพียงคนบางกลุ่ม แต่ต้องเป็น “โอกาสของประชาชนทุกคน” ในช่วงวัยเพียง 30 กว่าปี ปรีดี พนมยงค์ ได้ผลักดันการปฏิรูปการศึกษาไทยอย่างจริงจัง ผ่านการก่อตั้ง มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง

ปรีดี พนมยงค์ รัฐบุรุษอาวุโส กับการศึกษาในสังคมไทย ในตอนที่ 1 สมโชติ อ๋องสกุล ชวนย้อนดูเส้นทางชีวิตของ "ปรีดี พนมยงค์" ที่สามารถเลื่อนฐานะทางสังคมจากครอบครัวสามัญชนในระบบไพร่ สู่การเป็นขุนนางและนักเรียนทุนรัฐบาลฝรั่งเศสระดับดุษฎีบัณฑิต ซึ่งเป็นสิ่งที่หาได้ยากยิ่งในยุคสมบูรณาญาสิทธิราชย์