บทบาท-ผลงาน

วรรณกรรมไทยที่เกี่ยวเนื่องกับสงครามโลกครั้งที่สองมีมากมายหลายชิ้น โดยส่วนมากมักจะกล่าวถึงสถานการณ์ของสงครามและความรักของหนุ่มสาว แต่ในเรื่องเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับขบวนการเสรีไทยมักจะถูกละเลยไม่พูดถึงหรือพูดถึงก็พูดในด้านแง่ลบ ทำให้เรื่องราวข้อเท็จจริง ผลงาน คุณูปการของเสรีไทยและอาจารย์ปรีดีพนมยงค์นั้นถูกบิดเบือนไป แต่ในสายตาของนักเขียนสาว ผู้ใช้นามปากกาว่า “แขไข เทวินทร์“ นั้นกลับสร้างสรรค์งานเขียนที่แตกต่างนักเขียนคนอื่นๆ ซึ่งสะท้อนเรื่องราวที่เกิดขึ้นจริงของโลกในยุคนั้นได้อย่างไม่บกพร่อง

การที่นายปรีดี พนมยงค์ในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ไม่ลงนามในการประกาศสงครามต่อฝ่ายสัมพันธมิตรของไทย เป็นหนึ่งในเหตุการณ์ที่แสดงให้เห็นว่า เอกราชของสยามไม่ได้มาด้วยความบังเอิญ แต่เกิดจากความมุ่งมั่นที่จะรักษาซึ่งหลักการและผลประโยชน์ของชาติของนายปรีดี รวมไปถึงการทำงานของเสรีไทยทุกคน ที่ปฏิบัติการต่าง ๆ ช่วยให้ไทยพ้นจากการเป็นผู้แพ้สงคราม และนำไปสู่การการถือกำเนิดขึ้นของวันสันติภาพไทยในท้ายที่สุด

ปรีดี พนมยงค์สำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนกฎหมายด้วยเกียรตินิยม และได้รับทุนไปศึกษาต่อที่ประเทศฝรั่งเศส โดยศึกษากฎหมายที่มหาวิทยาลัยก็อง (Caen) และต่อระดับปริญญาเอกที่กรุงปารีส ระหว่างศึกษา ท่านได้รับอิทธิพลจากวิชาเศรษฐศาสตร์จนเชื่อว่าปัญหาเศรษฐกิจเป็นรากฐานสำคัญของการเมืองและ กฎหมาย

ท่ามกลางวิกฤตสงครามโลกครั้งที่ 2 ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์มีบทบาทสำคัญในการรักษาเสถียรภาพของประเทศและการเปลี่ยนผ่านทางการเมืองตามครรลองรัฐธรรมนูญ บทความนี้เผยเบื้องหลังการแต่งตั้งนายกรัฐมนตรี การประสานงานกับขบวนการเสรีไทย และการหลีกเลี่ยงความขัดแย้งระหว่างคนไทยด้วยกันเอง

กระบวนการสืบราชสันตติวงศ์และการจัดตั้งคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ภายหลังการสละราชสมบัติของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. 2477 ซึ่งนับเป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญของระบอบรัฐธรรมนูญไทย

ชวนถอดรหัสปรัชญาความคิดของรัฐบุรุษอาวุโส ปรีดี พนมยงค์ โดยจะได้เห็นว่า "ประชาธิปไตยสมบูรณ์" จะเกิดขึ้นได้ต้องประกอบด้วยฐานรากทางเศรษฐกิจที่เป็นธรรม โครงสร้างการเมืองที่ยึดโยงกับราษฎร และวัฒนธรรมที่เคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

11 พฤษภาคม 2569 เป็นวาระครบรอบ 126 ปี ชาตกาลของศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ บุคคลสำคัญผู้มีบทบาทในการวางรากฐานรัฐไทยสมัยใหม่ ทั้งในมิติประชาธิปไตย หลักนิติรัฐ และการศึกษากฎหมายของไทย

บทความของ เขมภัทร ทฤษฎิคุณ ชวนมองรัฐธรรมนูญ 2489 ในอีกมิติหนึ่ง ว่าโครงสร้างทางการเมืองสัมพันธ์กับโครงสร้างทางเศรษฐกิจอย่างไร และเหตุใดการออกแบบอำนาจระหว่างรัฐบาลกับรัฐสภาจึงมีความหมายต่อประชาธิปไตยทางเศรษฐกิจโดยตรง

ในวาระครบรอบ 50 ปีแห่งการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-เวียดนาม ย้อนมองรากฐานทางความคิดที่ก่อรูปมาก่อนหน้านั้น ผ่านสายสัมพันธ์ของ ปรีดี พนมยงค์ และ โฮจิมินห์ ซึ่งยืนหยัดอยู่บนหลักเดียวกัน คือเอกราช ศักดิ์ศรีของประชาชน และความยุติธรรม

เมื่อ “กรุงเก่า” กลายเป็นพื้นที่ทดลองของระบอบใหม่ การบูรณะอยุธยาในทศวรรษ 2480 ภายใต้การนำของปรีดี พนมยงค์ และคณะ “สามหลวง” จึงไม่ใช่เพียงการซ่อมแซมโบราณสถาน แต่คือการเปลี่ยนสถานะที่ดินจากพระราชอำนาจสู่ “ของราษฎร” พร้อมวางรากฐานการพัฒนาเมืองที่เชื่อมโยงระบบคมนาคม สาธารณสุข และการอนุรักษ์สมบัติของชาติให้เป็นหนึ่งเดียวกับวิถีชีวิตคนท้องถิ่น