แนวคิด-ปรัชญา

คดีการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 2569 ถือเป็นประเด็นปัญหาความขัดแย้งระหว่างหน่วยงานของรัฐกับประชาชน ถือเป็นอีกหนึ่งกรณีที่น่าจับตามอง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องสิทธิเสรีภาพของประชาชนที่สามารถคัดค้านการกระทำใดๆ ที่ไม่ชอบธรรมต่อสังคมและในเรื่องดุลพินิจของศาลปกครองที่จะต้องตรวจสอบการทำงานของรัฐอย่างตรงไปตรงมา และไม่ควรถูกอำนาจอันไม่ชอบธรรมเข้าครอบงำ จากจุดเริ่มต้นของคณะกรรมการกฤษฎีกาที่เกิดขึ้นโดยดำริอาจารย์ปรีดี พนมยงค์และคณะราษฎรเพื่อจะใช้เป็นกลไกในการตรวจสอบการทำของรัฐที่เกิดปัญหาต่อชาติได้พัฒนาการมาสู่การเป็นศาลปกครองกลางที่มีความเป็นอิสระ และสามารถใช้อำนาจในการตรวจสอบได้มากขึ้น ดังจะเห็นได้จากผลการวินิจฉัยในคดีการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 2569 ที่ถือเป็นผลสัมฤทธิ์ของระบอบประชาธิปไตยจากปี 2475 ได้อย่างแน่นอน

จากจุดเริ่มต้นของการสร้างกลไกในการตรวจสอบการทำงานของรัฐจากคณะกรรมการกฤษฎีกาที่ตั้งขึ้นโดยอาจารย์ปรีดีจนถึงปัจจุบันที่กลายมาเป็นศาลปกครองกลาง ผ่านกาลเวลามาอย่างยาวนานถึงเก้าทศวรรษ แต่สิ่งที่เกิดขึ้นยังไม่สามารถที่จะให้คำตอบอันชัดเจนกับคดีความข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานภาครัฐกับประชาชน เช่น คดีการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 2569 ซึ่งอาจเป็นเพราะศาลปกครองกลางยังไม่มีอำนาจมากพอที่จะนำมาใช้เพื่อสร้างความยุติธรรมให้แก่ทุกฝ่ายหรืออำนาจฝ่ายการเมืองจะสามารถเอื้อมมือเข้าไปครอบงำการตรวจสอบในครั้งนี้ได้

ศาลปกครองกลางของไทย ถือได้ว่าเป็นศาลพิเศษที่แตกต่างออกไปจากศาลแพ่งและศาลอาญา ซึ่งหลักใหญ่ใจความของศาลปกครองนั้น มีอำนาจหน้าที่ในการตัดสินคดีความที่เกี่ยวข้องระหว่างรัฐกับประชาชนที่ลึกซึ้งและละเอียดอ่อนมากกว่าการลงโทษตัดสินลงโทษตามหลักทั่วไป โดยความพิเศษของศาลปกครองนั้นอาจเปรียบเสมือนได้กับองค์กรอิสระที่ใช้ในการตรวจสอบอำนาจหน้าที่ของรัฐ ซึ่งศาลปกครองนี้เองไม่ได้ถูกจัดตั้งขึ้นมาเพียงในชั่วระยะเวลาไม่กี่ 10 ปี ตามความรับรู้ของประชาชนคนไทย แต่ศาลปกครองนั้นนับเป็นอีกหนึ่งในมรดกที่เกิดขึ้นจากอาจารย์ปรีดี พนมยงค์ ที่จัดตั้งคณะกรรมการกฤษฎีกาขึ้นเพื่อให้เป็นที่พึ่งแก่ประชาชนในยามที่เกิดความขัดแย้งกับภาครัฐ

ตอนสุดท้ายของชุดบทความ “บำนาญประกันสังคม CARE” ชวนสำรวจเสาหลักที่ 3 ของระบบบำนาญ หรือระบบสะสมทุนส่วนบุคคล (Defined Contribution) ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการสร้างความมั่นคงทางการเงินหลังเกษียณ บทความวิเคราะห์ข้อจำกัดของระบบออมเพื่อวัยชราของไทย พร้อมเสนอแนวทางขยายความครอบคลุมผ่านกลไก Auto-enrollment และศึกษาบทเรียนจากออสเตรเลีย เพื่อนำไปสู่ระบบบำนาญ 3 เสาหลักที่เข้มแข็งและยั่งยืนสำหรับคนไทยทุกคน

การทูตที่สง่างามและมีอารยะ ช่วยให้นโยบายการต่างประเทศดำเนินไปได้อย่างเหมาะสม เฉกเช่นการทูตที่ปรีดี พนมยงค์ได้ดำเนินการในสมัยหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 นอกจากการประกาศวันสันติภาพไทยในวันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ.2488 พิศาล มาณวพัฒน์ อดีตเอกอัครราชทูตไทยประจำสหรัฐอเมริกา ยังหยิบนำข้อสังเกตเล็ก ๆ น้อย ๆ จากภารกิจ ณ ต่างประเทศของปรีดีในห้วงเวลาดังกล่าว ซึ่งมีความสำคัญมาก ๆ ต่อภาพลักษณ์ของประเทศไทยในระดับนานาชาติ

ประเทศไทยมีประวัติศาสตร์บาดแผลจากเหตุการณ์ความรุนแรงอยู่หลายครั้ง คำถามสำคัญคือเราเรียนรู้อะไรบ้างจากเรื่องเหล่านั้น ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พัทธ์ธีรา นาคอุไรรัตน์ให้มุมมองที่น่าสนใจว่า หากเราให้ความสำคัญกับการเรียนการสอนเรื่อง “สันติศึกษา” และนำเอาแนวคิดดั้งเดิมของปรีดี พนมยงค์และเสรีไทยในด้านสันติภาพมาปรับใช้ สังคมไทยก็อาจไร้ซึ่งอดีตที่เต็มไปด้วยบาดแผลก็เป็นได้

ความสำคัญของวันสันติภาพไทย ก็อาจจะต้องย้อนมองไปถึงเหตุการณ์สำคัญซึ่งนำไปสู่การประกาศสันติภาพของปรีดี พนมยงค์ และกระบวนการที่ทำให้ได้มาซึ่งเสรีภาพของประชาชนชาวไทย และการส่งเสริมเสรีภาพของประชาชนชาวไทยผ่านหลัก 6 ประการของคณะราษฎร ก็มีส่วนให้กระบวนการประชาธิปไตยในประเทศไทยมีการพัฒนาที่มากขึ้น

ในวันที่ระเบียบโลกได้เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง มหาอำนาจอย่างเช่นสหรัฐอเมริกา จีนหรือรัสเซีย พยายามที่จะนิยามพื้นที่เขตแดนใหม่ให้แก่ประเทศของตน ผ่านนโยบายการต่างประเทศที่แข็งกร้าว หรือการใช้กำลังทางทหารรุกรานเพื่อนบ้าน คำถามสำคัญที่น่าสนใจก็คือ ในภาวะเช่นนี้ ประเทศไทยจะรับมืออย่างไรเมื่อแนวคิดเกี่ยวกับภูมิรัฐศาสตร์ของโลกกำลังถูกสั่นคลอน การดำรงไว้ซึ่ง “สันติภาพ” จะเป็นได้ได้แค่ไหนในยุคที่การทูตแบบดั้งเดิมเริ่มอาจจะไม่ตอบโจทย์ต่อโลกยุคปัจจุบัน

ในทุกวงการเสวนา สิ่งหนึ่งที่ขาดไม่ได้ถือเป็นองค์ประกอบสำคัญก็คือความเห็นจากผู้เข้าร่วมงาน นอกเหนือจากการแลกเปลี่ยนความคิดจากวิทยากรผู้เข้าร่วมการเสวนาด้วยแล้ว และในหลาย ๆ มุมมอง ถือเป็นการเปิดประตูไปสู่คำถามที่น่าสนใจ ภายใต้แนวคิดเดียวกันที่อยู่ในความสนใจของผู้ร่วมงานทุกท่าน นั่นคือเราจะยังมีความหวังถึงสันติภาพได้หรือไม่ และท่ามกลางปัญหามากมาย จะสามารถหาทางออกให้ความขัดแย้งของไทยและกัมพูชาอย่างไร

ประสบการณ์และมุมมองที่น่าสนใจ ที่จะมีส่วนช่วยต่อการแก้วิกฤตความขัดแย้งในพื้นที่ชายแดนไทยกับกัมพูชา ตั้งแต่เรื่องการเปรียบเทียบนโยบายต่างประเทศในอดีต การกำหนดยุทธศาสตร์ด้านความมั่นคง และการกำหนดนโยบายต่างประเทศที่อาจจะต้องเริ่มด้วยการมองมุมใหม่ของรัฐบาลชุดปัจจุบัน