ศาลปกครอง

คดีการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 2569 ถือเป็นประเด็นปัญหาความขัดแย้งระหว่างหน่วยงานของรัฐกับประชาชน ถือเป็นอีกหนึ่งกรณีที่น่าจับตามอง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องสิทธิเสรีภาพของประชาชนที่สามารถคัดค้านการกระทำใดๆ ที่ไม่ชอบธรรมต่อสังคมและในเรื่องดุลพินิจของศาลปกครองที่จะต้องตรวจสอบการทำงานของรัฐอย่างตรงไปตรงมา และไม่ควรถูกอำนาจอันไม่ชอบธรรมเข้าครอบงำ จากจุดเริ่มต้นของคณะกรรมการกฤษฎีกาที่เกิดขึ้นโดยดำริอาจารย์ปรีดี พนมยงค์และคณะราษฎรเพื่อจะใช้เป็นกลไกในการตรวจสอบการทำของรัฐที่เกิดปัญหาต่อชาติได้พัฒนาการมาสู่การเป็นศาลปกครองกลางที่มีความเป็นอิสระ และสามารถใช้อำนาจในการตรวจสอบได้มากขึ้น ดังจะเห็นได้จากผลการวินิจฉัยในคดีการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 2569 ที่ถือเป็นผลสัมฤทธิ์ของระบอบประชาธิปไตยจากปี 2475 ได้อย่างแน่นอน

จากจุดเริ่มต้นของการสร้างกลไกในการตรวจสอบการทำงานของรัฐจากคณะกรรมการกฤษฎีกาที่ตั้งขึ้นโดยอาจารย์ปรีดีจนถึงปัจจุบันที่กลายมาเป็นศาลปกครองกลาง ผ่านกาลเวลามาอย่างยาวนานถึงเก้าทศวรรษ แต่สิ่งที่เกิดขึ้นยังไม่สามารถที่จะให้คำตอบอันชัดเจนกับคดีความข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานภาครัฐกับประชาชน เช่น คดีการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 2569 ซึ่งอาจเป็นเพราะศาลปกครองกลางยังไม่มีอำนาจมากพอที่จะนำมาใช้เพื่อสร้างความยุติธรรมให้แก่ทุกฝ่ายหรืออำนาจฝ่ายการเมืองจะสามารถเอื้อมมือเข้าไปครอบงำการตรวจสอบในครั้งนี้ได้

ศาลปกครองกลางของไทย ถือได้ว่าเป็นศาลพิเศษที่แตกต่างออกไปจากศาลแพ่งและศาลอาญา ซึ่งหลักใหญ่ใจความของศาลปกครองนั้น มีอำนาจหน้าที่ในการตัดสินคดีความที่เกี่ยวข้องระหว่างรัฐกับประชาชนที่ลึกซึ้งและละเอียดอ่อนมากกว่าการลงโทษตัดสินลงโทษตามหลักทั่วไป โดยความพิเศษของศาลปกครองนั้นอาจเปรียบเสมือนได้กับองค์กรอิสระที่ใช้ในการตรวจสอบอำนาจหน้าที่ของรัฐ ซึ่งศาลปกครองนี้เองไม่ได้ถูกจัดตั้งขึ้นมาเพียงในชั่วระยะเวลาไม่กี่ 10 ปี ตามความรับรู้ของประชาชนคนไทย แต่ศาลปกครองนั้นนับเป็นอีกหนึ่งในมรดกที่เกิดขึ้นจากอาจารย์ปรีดี พนมยงค์ ที่จัดตั้งคณะกรรมการกฤษฎีกาขึ้นเพื่อให้เป็นที่พึ่งแก่ประชาชนในยามที่เกิดความขัดแย้งกับภาครัฐ

เนื่องในโอกาสครบรอบวันอนิจกรรมของ ศาสตราจารย์พิเศษ อิสสระ นิติทัณฑ์ประภาศ นักวิชาการผู้วางรากฐานให้แก่กฎหมายมหาชนในประเทศไทย ขอเชิญชวนอ่านบทความทางกฎหมายจากผลงานทางวิชาการที่มีคุณูปการต่อวงการนิติศาสตร์ไทย

ชวนผู้อ่านศึกษาถึงส่วนขยายของการกระทำที่เกิดขึ้นเฉพาะบุคคลหรือเฉพาะรายๆ ไปของผู้มีอำนาจบริหาร อำนาจธุรการ หรือเจ้าพนักงานปกครอง ซึ่งไม่ได้เป็นข้อบังคับที่ใช้โดยทั่วไป แต่พิจารณาเป็นเรื่องๆ

"จาก “ควบรวม” ถึง “ผูกขาด” ประเมินความเสี่ยงที่สังคมไทยต้องแบกรับ" โดยชวนให้พิจารณาถึงการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในอุตสาหกรรมโทรคมนาคม คือ การผนวกรวมของสองกลุ่มทุนใหญ่เข้าด้วยกัน โดยผู้เขียนชี้ให้เห็นถึงสภาพการแข่งขันทางธุรกิจก่อนเกิดกรณีดังกล่าว ที่ฉายภาพการแข่งขันเสรีอย่างขับเคี่ยวโดยกลุ่มทุนต่างๆ ซึ่งเป็นไปตามกลไกตลาด

การพัฒนาความรู้กฎหมายมหาชนในประเทศไทย (พ.ศ. 2515 - 2550) ดร.อิสสระมุ่งมั่นที่จะให้ความรู้แก่นิสิต นักศึกษา เพื่อพัฒนากฎหมายมหาชนในประเทศไทย แม้ว่าภารกิจราชการที่สำนักงบประมาณจะหนัก แต่ ดร.อิสสระก็ได้สละเวลาพักผ่อนส่วนตัวไปเป็นอาจารย์พิเศษและอาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ที่มหาวิทยาลัยหลายแห่ง ตั้งแต่ปี 2515 จนกระทั่งในปี 2550 ที่ร่างกายไม่เอื้ออำนวยให้ทำงานได้ ทั้งนี้ ในปี 2515 กฎหมายมหาชนยังเป็นเรื่องใหม่มาก และการเรียนการสอนสาขากฎหมายมหาชนยังมีจำกัดในประเทศไทย  

ความพยายามในการบรรยาย “กฎหมายปกครอง” ในปี 2474 ของหลวงประดิษฐ์มนูธรรม ในยุคสมัยซึ่งการเรียนการสอนกฎหมายของประเทศไทย ได้รับอิทธิพลจากระบบกฎหมายอังกฤษที่ไม่มีการแบ่งแยกกฎหมายมหาชนและกฎหมายปกครองออกมาอย่างชัดเจน

ท่านปรีดีเห็นถึงความจําเป็นที่ต้องมีศาลปกครองแยกจากศาลยุติธรรมด้วย ดังปรากฏในข้อความเบื้องต้นของคําอธิบายกฎหมายปกครอง

หากจะกล่าวว่า ท่านปรีดีผู้วางรากฐานการศึกษากฎหมายปกครองและการจัดตั้งศาลปกครองของไทย ก็คงจะไม่เกินความเป็นจริง