สุธาชัย ยิ้มประเสริฐ

เดือนกันยายน พ.ศ. 2569 เป็นวาระครบ 50 ปีเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 และครบ 9 ปีการจากไปของ รศ.ดร.สุธาชัย ยิ้มประเสริฐ บทความนี้จึงนำเอกสารคำบอกเล่าของ พลเรือโท ศรี ดาวราย นายทหารเรือผู้รับรู้แผนและเตรียมกำลังสนับสนุนการอภิวัฒน์ 2475 ทว่าชื่อไม่ปรากฏในบัญชีผู้ก่อการอย่างเป็นทางการ ซึ่งสุธาชัยเรียบเรียงจากการสัมภาษณ์เมื่อวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2534 กลับมาเผยแพร่อีกครั้ง พร้อมชีวประวัติโดยสังเขปของทั้งผู้เล่าและผู้บันทึก ย้อนไปสู่โลกของนายทหารสามัญชนก่อน 2475 ตั้งแต่ความเหลื่อมล้ำในการได้ทุนศึกษาต่อต่างประเทศ ระบบอุปถัมภ์ในราชการ และการดุลข้าราชการในช่วงเศรษฐกิจตกต่ำ ไปจนถึงการก่อตัวของคณะราษฎรสายทหารเรือ เหตุที่กลุ่มโรงเรียนชุมพลทหารเรือมิได้เข้าปฏิบัติการในพระนครเช้าวันที่ 24 มิถุนายน และชีวิตราชการหลัง 2475 ขณะเดียวกันเอกสารชิ้นนี้ยังเป็นตัวอย่างการทำงานทางประวัติศาสตร์ของคนเดือนตุลาฯ ผู้หันกลับไปสนทนากับคนรุ่น 2475 เพื่อสร้างคลังความทรงจำนอกกรอบประวัติศาสตร์ราชการ

บทความชิ้นนี้ผู้เขียนย้อนกลับไปดูถึงการขยับ-เคลื่อนไปของรูปแบบการปกครองระบอบประชาธิปไตย นับตั้งแต่จากมุมมองของอาจารย์ปรีดี พนมยงค์ ที่แสดงไว้จากปาฐกถาครบรอบ 50 ปีประชาธิปไตย จนกระทั่งในความหมายของประชาธิปไตยต่อการรัฐประหารครั้ง 19 กันยายน 2549 นี้

"กบฏบวรเดช" เหตุการณ์สำคัญในระยะเปลี่ยนผ่านของการเมืองไทย วิเคราะห์ผ่านการขับเคี่ยวของชุดประวัติศาสตร์ นำไปสู่การตีความที่แตกต่างกัน โดยมีตัวแปรสำคัญคือ อุดมการณ์ทางการเมืองของผู้ถ่ายทอดซึ่งเป็นประจักษ์พยานในเหตุการณ์และนักวิชาการในเวลาต่อมา อีกทั้งนำเสนอเอกสารทางประวัติศาสตร์ คือ เอกสาร "การตรวจสอบโทรเลข" อันปรากฏบทบาทของ 'นายปรีดี พนมยงค์'

"เอกราชในทัศนะของคณะราษฎร" นั้น มีความหมายกว้างกว่าการปักปันอาณาเขต หรือ สิทธิสภาพนอกอาณาเขต และในโลกทัศน์ของปรีดียังแสดงให้เห็นว่าผลประโยชน์จากเอกราชต้องเป็นประโยชน์ต่อราษฎรอันสอดรับกับงานเขียนสมัยนั้นที่มักจะสะกด "เอกราช" เป็น "เอกราษฎร์" อย่างมีนัยยะสำคัญ

สุธาชัย ยิ้มประเสริฐ ได้บอกกับเราว่า "เพราะเหตุใดการขึ้นสู่อำนาจของคณะรัฐประหาร จึงก่อให้เกิดผลในการทำลายประชาธิปไตย และล้มล้างลัทธิธรรมนูญได้ถึงเพียงนี้"

ในทัศนะของผู้นำคณะราษฎรปัญหาเรื่องเอกราชจึงเป็นที่สำคัญมาก จะเห็นได้จากการตราไว้เป็นหลักที่ 1 ในหลัก 6 ประการของคณะราษฎร