ปรีดี พนมยงค์ รัฐบุรุษอาวุโส กับการศึกษาในสังคมไทย ในตอนที่ 1 สมโชติ อ๋องสกุล ชวนย้อนดูเส้นทางชีวิตของ "ปรีดี พนมยงค์" ที่สามารถเลื่อนฐานะทางสังคมจากครอบครัวสามัญชนในระบบไพร่ สู่การเป็นขุนนางและนักเรียนทุนรัฐบาลฝรั่งเศสระดับดุษฎีบัณฑิต ซึ่งเป็นสิ่งที่หาได้ยากยิ่งในยุคสมบูรณาญาสิทธิราชย์

เนื่องในวันกวีนิพนธ์สากล ชวนย้อนอ่านบทสัมภาษณ์อันทรงคุณค่าที่รวบรวมโดย วรา จันทร์มณี ซึ่งบันทึกทัศนะของมหากวีผู้ยิ่งใหญ่ ตั้งแต่มุมมองเรื่องมโนธรรม การทำหน้าที่ของมนุษย์ ไปจนถึงการปลุกสติปัญญาเพื่อส่วนรวม

พระเจ้าช้างเผือก คือภาพยนตร์ไทยก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่ยังคงหลงเหลืออย่างสมบูรณ์ และมิใช่เพียงงานศิลปะเพื่อความบันเทิง หากแต่เป็น “เครื่องมือทางความคิด” ที่ ปรีดี พนมยงค์ ใช้ประกาศอุดมการณ์ว่าด้วย “สงครามและสันติภาพ” ท่ามกลางโลกที่กำลังเผชิญความขัดแย้งครั้งใหญ่

หลังชัยชนะในยุทธหัตถี พระเจ้าจักรา มิได้ทรงปล่อยให้สงครามดำเนินต่อไป หากแต่ทรงยับยั้งกองทัพและปล่อยเชลยศึกกลับบ้าน ด้วยความเชื่อว่า เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ชัยชนะครั้งนี้จึงมิใช่เพียงการปราบศัตรู

ต่อเนื่องจากตอนที่แล้ว เศรษฐกิจประชาธิปไตย ของนายปรีดี พนมยงค์ ตอนที่ 2 เจาะลึกแนวคิดการจัดการ "เงินทุน" ของชาติ ทั้งการบุกเบิกตั้งสำนักงานธนาคารชาติเพื่อระดมเงินออม การออกพันธบัตร และนโยบายภาษีทางอ้อม ตลอดจนการบริหารทุนต่างชาติเพื่อนำเข้าเทคโนโลยีโดยไม่ปล่อยให้เข้ามาครอบงำเศรษฐกิจไทย

แนวคิด "ประชาธิปไตย" ของนายปรีดี พนมยงค์ ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงมิติทางการเมือง แต่ยังครอบคลุมถึงมิติทางเศรษฐกิจและสังคมวัฒนธรรม ดร.วิชิตวงศ์ ณ ป้อมเพชร ชวนทำความเข้าใจความพยายามในการปฏิรูประบบเศรษฐกิจไทยในยุค 2475 ผ่านเค้าโครงการเศรษฐกิจ ที่มุ่งกระจายปัจจัยการผลิตสู่ราษฎร

สุโข สุวรรณศิริ เล่าถึงมุมมองด้านสิทธิมนุษยชน ที่แตกต่างกันระหว่างประเทศพัฒนาแล้วกับประเทศกำลังพัฒนา ผ่านเหตุการณ์ที่ไทยถูกรัฐบาลสหรัฐฯ วิจารณ์เรื่องการใช้ศาลทหารและการผลักดันผู้ลี้ภัยชาวลาว รวมถึงวาทะสำคัญของรัฐมนตรีต่างประเทศฟิลิปปินส์ที่ตอบโต้อย่างเฉียบคมเรื่องมาตรฐานการใช้ชีวิตและการดูแลครอบครัว

การประลอง ยุทธหัตถี ระหว่าง พระเจ้าจักรา และ พระเจ้าหงสา เมื่อกษัตริย์ทั้งสองเลือกตัดสินสงครามด้วยการต่อสู้ตัวต่อตัว เพื่อหลีกเลี่ยงการสูญเสียของทหารทั้งสองฝ่าย สะท้อนแนวคิดเรื่องศักดิ์ศรีของผู้นำ ความรับผิดชอบต่อชีวิตของผู้คน และอุดมคติเรื่องสันติภาพที่แฝงอยู่ในวรรณกรรมการเมืองชิ้นสำคัญของ ปรีดี พนมยงค์

กำพล จำปาพันธ์ พาผู้อ่านทำความรู้จัก "นรินทร์กลึง" (นรินทร์ ภาษิต) ปัญญาชนคนสำคัญแห่งเมืองนนทบุรี อดีตเจ้าเมืองผู้ผันตัวมาเป็นนักเคลื่อนไหว และผู้ถูกโกงการเลือกตั้งในปี 2492 เพื่อสกัดกั้นไม่ให้เข้าสภาฯ