บทความ

การทูตที่สง่างามและมีอารยะ ช่วยให้นโยบายการต่างประเทศดำเนินไปได้อย่างเหมาะสม เฉกเช่นการทูตที่ปรีดี พนมยงค์ได้ดำเนินการในสมัยหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 นอกจากการประกาศวันสันติภาพไทยในวันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ.2488 พิศาล มาณวพัฒน์ อดีตเอกอัครราชทูตไทยประจำสหรัฐอเมริกา ยังหยิบนำข้อสังเกตเล็ก ๆ น้อย ๆ จากภารกิจ ณ ต่างประเทศของปรีดีในห้วงเวลาดังกล่าว ซึ่งมีความสำคัญมาก ๆ ต่อภาพลักษณ์ของประเทศไทยในระดับนานาชาติ

คืนวันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2475 ขณะมีอายุ 29 ปี ม.ล.กรีร่วมกับสมาชิกคณะราษฎรอีกสามคนปฏิบัติภารกิจตัดสายโทรเลขบริเวณตลิ่งชัน เพื่อตัดช่องทางส่งข่าวในช่วงเริ่มต้นของการอภิวัฒน์ เช้าวันต่อมา สยามเปลี่ยนผ่านจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์เข้าสู่ระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญประชาธิปไตย ต่อมาเขายังทำหน้าที่ในสภาผู้แทนราษฎรชุดแรก ร่วมพิทักษ์รัฐธรรมนูญเมื่อเกิดกบฏบวรเดช และเข้าร่วมขบวนการเสรีไทยต่อต้านญี่ปุ่น นาม “เดชาติวงศ์” ยังคงปรากฏอยู่บนสะพานข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาที่นครสวรรค์ เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่หม่อมหลวงกรี เดชาติวงศ์ วิศวกรรถไฟ สมาชิกคณะราษฎร และผู้ทำงานด้านคมนาคมซึ่งอุทิศชีวิตให้แก่ราชการจนวาระสุดท้าย

ประเทศไทยมีประวัติศาสตร์บาดแผลจากเหตุการณ์ความรุนแรงอยู่หลายครั้ง คำถามสำคัญคือเราเรียนรู้อะไรบ้างจากเรื่องเหล่านั้น ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พัทธ์ธีรา นาคอุไรรัตน์ให้มุมมองที่น่าสนใจว่า หากเราให้ความสำคัญกับการเรียนการสอนเรื่อง “สันติศึกษา” และนำเอาแนวคิดดั้งเดิมของปรีดี พนมยงค์และเสรีไทยในด้านสันติภาพมาปรับใช้ สังคมไทยก็อาจไร้ซึ่งอดีตที่เต็มไปด้วยบาดแผลก็เป็นได้

ความสำคัญของวันสันติภาพไทย ก็อาจจะต้องย้อนมองไปถึงเหตุการณ์สำคัญซึ่งนำไปสู่การประกาศสันติภาพของปรีดี พนมยงค์ และกระบวนการที่ทำให้ได้มาซึ่งเสรีภาพของประชาชนชาวไทย และการส่งเสริมเสรีภาพของประชาชนชาวไทยผ่านหลัก 6 ประการของคณะราษฎร ก็มีส่วนให้กระบวนการประชาธิปไตยในประเทศไทยมีการพัฒนาที่มากขึ้น

ทวีป วรดิลก เป็นทั้งนักเขียน นักหนังสือพิมพ์ นักกฎหมาย และศิลปินแห่งชาติ ผู้ยืนยันว่าปากกาควรรับใช้ประชาชน และเสรีภาพต้องดำเนินควบคู่กับความรับผิดชอบ เขาผ่านทั้งการถูกลบชื่อออกจากทะเบียนนักศึกษาเพราะร่วมเคลื่อนไหวเรียกร้องสันติภาพ ไปจนถึงการถูกควบคุมตัวในเหตุการณ์ “กบฏสันติภาพ” ถึงอย่างนั้น ความมุ่งมั่นที่จะปกป้องประชาธิปไตยและรักษาความถูกต้องก็ไม่เคยเปลี่ยนแปลง และสามารถสร้างแรงบันดาลใจให้แก่คนรุ่นต่อไปได้

ในวันที่ระเบียบโลกได้เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง มหาอำนาจอย่างเช่นสหรัฐอเมริกา จีนหรือรัสเซีย พยายามที่จะนิยามพื้นที่เขตแดนใหม่ให้แก่ประเทศของตน ผ่านนโยบายการต่างประเทศที่แข็งกร้าว หรือการใช้กำลังทางทหารรุกรานเพื่อนบ้าน คำถามสำคัญที่น่าสนใจก็คือ ในภาวะเช่นนี้ ประเทศไทยจะรับมืออย่างไรเมื่อแนวคิดเกี่ยวกับภูมิรัฐศาสตร์ของโลกกำลังถูกสั่นคลอน การดำรงไว้ซึ่ง “สันติภาพ” จะเป็นได้ได้แค่ไหนในยุคที่การทูตแบบดั้งเดิมเริ่มอาจจะไม่ตอบโจทย์ต่อโลกยุคปัจจุบัน

ในทุกวงการเสวนา สิ่งหนึ่งที่ขาดไม่ได้ถือเป็นองค์ประกอบสำคัญก็คือความเห็นจากผู้เข้าร่วมงาน นอกเหนือจากการแลกเปลี่ยนความคิดจากวิทยากรผู้เข้าร่วมการเสวนาด้วยแล้ว และในหลาย ๆ มุมมอง ถือเป็นการเปิดประตูไปสู่คำถามที่น่าสนใจ ภายใต้แนวคิดเดียวกันที่อยู่ในความสนใจของผู้ร่วมงานทุกท่าน นั่นคือเราจะยังมีความหวังถึงสันติภาพได้หรือไม่ และท่ามกลางปัญหามากมาย จะสามารถหาทางออกให้ความขัดแย้งของไทยและกัมพูชาอย่างไร

ประสบการณ์และมุมมองที่น่าสนใจ ที่จะมีส่วนช่วยต่อการแก้วิกฤตความขัดแย้งในพื้นที่ชายแดนไทยกับกัมพูชา ตั้งแต่เรื่องการเปรียบเทียบนโยบายต่างประเทศในอดีต การกำหนดยุทธศาสตร์ด้านความมั่นคง และการกำหนดนโยบายต่างประเทศที่อาจจะต้องเริ่มด้วยการมองมุมใหม่ของรัฐบาลชุดปัจจุบัน

มิตรภาพของหม่อมเจ้าศุภสวัสดิ์วงศ์สนิท สวัสดิวัตน หรือ “ท่านชิ้น” กับปรีดี พนมยงค์ ดูจะเริ่มต้นเมื่อเอกราชและอนาคตของประเทศตกอยู่ในภาวะคับขัน ทั้งสองท่านได้ร่วมมือกันด้วยความเคารพและความไว้วางใจ เพื่อให้ประโยชน์สูงสุดตกแก่ประเทศชาติและประชาชนเป็นหลัก เป็นมิตรภาพที่เหนือกว่าความสัมพันธ์ส่วนบุคคล แสดงให้เห็นว่าในความแตกต่าง ความเข้าใจและการยอมรับซึ่งกันและกันสามารถเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้

สถานะความขัดแย้งระหว่างไทยกับกัมพูชา ส่วนหนึ่งถูกสร้างขึ้นด้วยความรู้ทางประวัติศาสตร์ที่ต่างกัน และสามารถแก้ไขได้ด้วยการสร้างและยอมรับมุมมองที่ถูกต้องร่วมกัน รวมถึงมีความเห็นอกเห็นใจทางประวัติศาสตร์ และมองเห็นความเป็นมนุษย์ของประชาชนที่อาศัยอยู่ ณ บริเวณชายแดนของทั้งสองประเทศ ซึ่งเป็นผู้ได้รับผลกระทบอย่างรุนแรงต่อสงครามและความขัดแย้งในปัจจุบัน