หะยีสุหลง

แม้ชีวิตของปรีดี พนมยงค์และหะยีสุหลงจะมีเส้นทางที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง แต่จิตใจที่มุ่งมั่นจะสร้างความเปลี่ยนแปลงเพื่อสังคมนั้นไม่ได้แตกต่างกันเท่าไร ทั้งสองต่างเผชิญความยากลำบากเพื่อรักษาไว้ซึ่งอุดมการณ์และผลักดันให้เกิดความเท่าเทียมและความเสมอภาค ในขณะที่สุดท้ายแล้วปรีดีต้องลี้ภัยไปต่างประเทศ ชะตากรรมของหะยีสุหลงกลับกลายเป็นปริศนาที่ไม่เคยมีใครให้คำตอบที่แท้จริงได้

การที่หะยีสุหลง อับดุลกาเดร์ โต๊ะมีนา ถูกทำให้เป็นผู้สูญหายนับตั้งแต่วันที่ 13 สิงหาคม พ.ศ. 2497 โดยไร้ซึ่งคำตอบอันแน่ชัดจากทางรัฐบาลไทยว่าเกิดอะไรขึ้นกันแน่ ไม่ได้ส่งผลกระทบต่อครอบครัว เพื่อน และคนรอบข้างของหะยีสุหลงเพียงเท่านั้น แต่การเคลื่อนไหวที่เรียกร้องเสรีภาพให้ชาวมุสลิม 4 จังหวัดชายแดนใต้ ในรูปของ “คำขอร้อง 7 ประการ” ก็ได้รับผลกระทบเช่นเดียวกัน

การหายสาบสูญของหะยีสุหลง อับดุลกอเดร์ โต๊ะมีนา พร้อมบุตรชาย และผู้ติดตามรวม 4 คน เมื่อ13 สิงหาคม 2497 เกิดขึ้นในช่วงของรัฐบาลจอมพล ป.พิบูลสงคราม ที่ใช้อำนาจปกครองแบบเผด็จการ โดยละเลยการรักษาเอกลักษณ์ของชาวมุสลิมผู้นับถือศาสนาอิสลาม ทั้งๆที่หะยีสุหลงมิใช่กบฎแบ่งแยกดินแดน

68 ปีกับเหตุการณ์ฆาตกรรมทางการเมืองที่เกิดขึ้นกับ ‘หะยีสุหลง อับดุลกาเดร์ โต๊ะมีนา’ ผู้นำทางจิตวิญญาณแห่งปัตตานี สถาบันปรีดี พนมยงค์ ได้รับเกียรติจาก คุณเด่น โต๊ะมีนา นักการเมืองชาวปัตตานี อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย เลขาธิการคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย และผู้ซึ่งเป็นบุตรชายของหะยีสุหลง

ถ้าเราสามารถหยุดยั้งการนิรโทษกรรมคนที่กระทำผิดสังหาร และสามารถใช้กฎหมายสำหรับผู้กระทำผิดได้ ก็จะเป็นการช่วยไม่ให้เกิดเหตุการณ์ครั้งนี้ซ้ำรอยขึ้นอีก

ภายหลังเหตุการณ์ “ขบวนการประชาธิปไตย 26 กุมภาพันธ์ 2492” สิ้นสุดลง ปฏิบัติการกวาดล้างและจับกุมผู้เห็นต่างทางการเมืองได้เริ่มต้นขึ้น