วงศ์ พลนิกร

วงศ์ พลนิกร นำเสนอ 5 เป้าหมายหลักของนโยบายต่างประเทศที่ประชาชนปรารถนา ได้แก่ การปฏิเสธสงคราม, การอยู่ร่วมกับเพื่อนบ้านโดยสันติ, การมีนโยบายอิสระไม่ตกเป็นเครื่องมือของมหาอำนาจ, ความร่วมมือทางเศรษฐกิจที่เท่าเทียม และการสร้างความมั่นคงผ่านมิตรภาพ

บทความชิ้นนี้เป็นส่วนหนึ่งจากปาฐกาถาเรื่อง "นโยบายต่างประเทศที่พึงปรารถนา และแนวความคิดของท่านปรีดี พนมยงค์" ที่มีการกล่าวถึงแนวทางแก้ไขปัญหาในกรณีที่ไทยเข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้องในสงครามกลางเมืองกัมพูชา

บทบาทและผลงานของนายปรีดี พนมยงค์ ในด้านการต่างประเทศนับได้รับแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสมัยแรกในรัฐบาลพระยาพหลฯ จนสิ้นทศวรรษ 2480

ฐานคิดว่าด้วยสันติภาพผ่านนโยบายการต่างประเทศที่เกิดขึ้นหลังการอภิวัฒน์สยาม ภายใต้การดำเนินงานในรัฐบาลของพระยาพหลฯ ซึ่งมีนายปรีดี เป็น รมต.กระทรวงการต่างประเทศในขณะนั้น ซึ่งตั้งอยู่ในบนหลักของการรักษาดุลแห่งอำนาจซึ่งถือเป็นรากฐานสำคัญที่ส่งผลต่อการกำหนดนโยบายต่างประเทศก่อนที่สงครามโลกครั้งที่ 2 จะเปิดฉากในช่วง 2 ทศวรรษต่อมา

ปฏิบัติการลับรับใช้ชาติที่รู้จักในนาม "ขบวนการเสรีไทย" มีผู้ร่วมสมัครเข้าเป็นสมาชิกจำนวนมากทั่วประเทศ โดยที่ผู้คนเหล่านั้นมาจากอาชีพครูบ้าง บ้างเป็นชาวไร่ ชาวนา ชาวสวน บ้างเป็นเพียงแค่นักศึกษา

เฉพาะประเทศที่มีเอกราชอันแท้จริง และนโยบายต่างประเทศเป็นอิสระเท่านั้นจึงจะสามารถดำเนินนโยบายให้สอดคล้องกับผลประโยชน์ของชาติและประชาชนได้

"จารุบุตร เรืองสุวรรณ" เล่าเรื่อง "นิทานเสรีไทย" กล่าวถึงเบื้องหลังการทำงานเสรีไทยของนายปรีดี พนมยงค์ จากตึกโดม มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ตั้งแต่การติดต่อกับเสรีไทยในต่างประเทศ การติดต่อกับฝ่ายสัมพันธมิตร ไปจนถึงการเจรจาสถานะของประเทศไทยหลังสงคราม

เมื่อกรกฎาคม 2480 กระทรวงการต่างประเทศไทยได้พิมพ์เอกสารเล่มเล็ก ๆ เล่มหนึ่งเป็นภาษาฝรั่งเศสชื่อ ประเทศสยามผู้รักความสงบ และนโยบายการต่างประเทศของรัฐบาลสยาม (Le Siam Pacifiste et la Politique Etrangere du Gouvernement Siamois) เอกสารนี้มีคําอธิบายบนหน้าปกใน ลักษณะเป็นชื่อหลั่นรองว่า “ข้อความจากสุนทรพจน์และคําแถลงต่อหนังสือพิมพ์ของ ฯพณฯ หลวงประดิษฐ์มนูธรรม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศแห่งสยาม” รายการสุนทรพจน์และคําแถลงที่เสนอในเอกสาร มีดังนี้