การทูต

ในวันที่ระเบียบโลกได้เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง มหาอำนาจอย่างเช่นสหรัฐอเมริกา จีนหรือรัสเซีย พยายามที่จะนิยามพื้นที่เขตแดนใหม่ให้แก่ประเทศของตน ผ่านนโยบายการต่างประเทศที่แข็งกร้าว หรือการใช้กำลังทางทหารรุกรานเพื่อนบ้าน คำถามสำคัญที่น่าสนใจก็คือ ในภาวะเช่นนี้ ประเทศไทยจะรับมืออย่างไรเมื่อแนวคิดเกี่ยวกับภูมิรัฐศาสตร์ของโลกกำลังถูกสั่นคลอน การดำรงไว้ซึ่ง “สันติภาพ” จะเป็นได้ได้แค่ไหนในยุคที่การทูตแบบดั้งเดิมเริ่มอาจจะไม่ตอบโจทย์ต่อโลกยุคปัจจุบัน

สถานะความขัดแย้งระหว่างไทยกับกัมพูชา ส่วนหนึ่งถูกสร้างขึ้นด้วยความรู้ทางประวัติศาสตร์ที่ต่างกัน และสามารถแก้ไขได้ด้วยการสร้างและยอมรับมุมมองที่ถูกต้องร่วมกัน รวมถึงมีความเห็นอกเห็นใจทางประวัติศาสตร์ และมองเห็นความเป็นมนุษย์ของประชาชนที่อาศัยอยู่ ณ บริเวณชายแดนของทั้งสองประเทศ ซึ่งเป็นผู้ได้รับผลกระทบอย่างรุนแรงต่อสงครามและความขัดแย้งในปัจจุบัน

วันที่ 18 สิงหาคมของทุกปี ถือเป็นวันที่เป็นหมุดหมายสำคัญยิ่งของมิตรภาพระหว่างไทยกับเวียดนาม เพราะในวันดังกล่าวเมื่อ 50 ปีที่แล้ว ทั้งสองประเทศต่างสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างเป็นทางการ และต่างให้ความช่วยเหลือและทำการแลกเปลี่ยนทั้งทางด้านเศรษฐกิจ วัฒนธรรม และเทคโนโลยี รวมถึงความสัมพันธ์อันดีระหว่างประชาชนของสองประเทศ ตรงกับนิยามความหมายของคำว่า “เติบโตไปด้วยกัน” (Growing Together) ซึ่งเป็นแนวคิดหลักของการเฉลิมฉลองความสัมพันธ์ไทยและเวียดนามในปีนี้

การที่นายปรีดี พนมยงค์ในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ไม่ลงนามในการประกาศสงครามต่อฝ่ายสัมพันธมิตรของไทย เป็นหนึ่งในเหตุการณ์ที่แสดงให้เห็นว่า เอกราชของสยามไม่ได้มาด้วยความบังเอิญ แต่เกิดจากความมุ่งมั่นที่จะรักษาซึ่งหลักการและผลประโยชน์ของชาติของนายปรีดี รวมไปถึงการทำงานของเสรีไทยทุกคน ที่ปฏิบัติการต่าง ๆ ช่วยให้ไทยพ้นจากการเป็นผู้แพ้สงคราม และนำไปสู่การการถือกำเนิดขึ้นของวันสันติภาพไทยในท้ายที่สุด

พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นเทววงศวโรทัยคือหนึ่งในบุคคลที่ช่วยให้สยามสามารถรักษาความเป็นรัฐเอกราชไว้ได้ แม้จะเผชิญกับการขยายอำนาจของจักรวรรดินิยม อันนำไปสู่สิทธิสภาพนอกอาณาเขต แต่ด้วยวิธีทางการทูต ไปจนถึงการทำงานและความร่วมมือจากหลายฝ่าย สนธิสัญญาอันไม่เป็นธรรมจึงได้รับการแก้ไข และประเทศไทยหรือสยามในช่วงเวลานั้น จึงสามารถรักษาเอกราช ทั้งในด้านเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองได้ในที่สุด

สุโข สุวรรณศิริ เล่าถึงมุมมองด้านสิทธิมนุษยชน ที่แตกต่างกันระหว่างประเทศพัฒนาแล้วกับประเทศกำลังพัฒนา ผ่านเหตุการณ์ที่ไทยถูกรัฐบาลสหรัฐฯ วิจารณ์เรื่องการใช้ศาลทหารและการผลักดันผู้ลี้ภัยชาวลาว รวมถึงวาทะสำคัญของรัฐมนตรีต่างประเทศฟิลิปปินส์ที่ตอบโต้อย่างเฉียบคมเรื่องมาตรฐานการใช้ชีวิตและการดูแลครอบครัว

นายดิเรก ชัยนาม ผู้ดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการต่างประเทศคนสำคัญในสมัยรัฐบาลของนายปรีดี พนมยงค์ เมื่อท่านได้ตัดสินใจลาออกจากตำแหน่งดังกล่าวนี้ได้ทำให้เป็นที่พูดถึงอย่างมากต่อเหตุผลการตัดสินใจของท่าน

เป็นที่ทราบกันดีว่า การดำเนินนโยบายตามหลัก 6 ประการของคณะราษฎร มาเกิดขึ้นได้จริง ก็เมื่อ พระยามโนปกรณ์นิติธาดา ออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ส่วนการผลักดันนโยบายตามปณิธาณของการอภิวัฒน์มาเกิดขึ้นอย่างเต็มกำลังก็เมื่อหลังเหตุการณ์ปราบกบฏบวรเดชจบลง อันถือเป็นความพยายามต่อสู้กับระบอบของผู้ศรัทธาในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ครั้งสุดท้าย

ข้อมูลจากการเสวนา ปรีดีศึกษา ครั้งที่ ๒ “โมฆสงคราม งานนิพนธ์ที่ค้นพบล่าสุดของปรีดี พนมยงค์” ในหนังสือ “ปรีดีศึกษา และปาฐกถาศิลปกับสังคม”   เชื่อว่าเราหลายคนคงเคยเห็นท่อดับเพลิงสองหัว ซึ่งบางคนจะทราบว่า มันมีชื่อเรียกในภาษาอังกฤษ (และเข้าใจว่าอีกหลายภาษา เพราะภาษาฝรั่งเศสก็เรียกเช่นนี้ด้วย) ว่า “Siamese Connection”