รัชกาลที่ 8

ภายหลังได้รับแต่งตั้งเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในปี 2484 ปรีดี พนมยงค์ใช้ตำแหน่งดังกล่าวเป็นฐานสำคัญในการดำเนินงานขบวนการเสรีไทยเพื่อต่อต้านญี่ปุ่น ขณะเดียวกันต้องเผชิญความขัดแย้งทางการเมืองกับรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม และปัญหาภายในคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์

กระบวนการสืบราชสันตติวงศ์และการจัดตั้งคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ภายหลังการสละราชสมบัติของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. 2477 ซึ่งนับเป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญของระบอบรัฐธรรมนูญไทย

หลวงธำรงนาวาสวัสดิ์ เป็นบุคคลสำคัญในห้วงเปลี่ยนผ่านทางการเมืองหลัง พ.ศ. 2475 ทั้งในฐานะข้าราชการผู้ร่วมกระบวนการอัญเชิญยุวกษัตริย์รัชกาลที่ 8 เสด็จขึ้นครองราชย์ และในฐานะนายกรัฐมนตรีผู้ทำงานท่ามกลางแรงกดดัน จากความขัดแย้งหลังสงครามโลกครั้งที่สอง บทความนี้นำเสนอพัฒนาการชีวิตราชการ บทบาททางการเมือง และภาพลักษณ์ “นายกฯ ลิ้นทอง” ที่ปรากฏในหน้าประวัติศาสตร์การเมืองไทย

วันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2488 รัชกาลที่ 8 เสด็จนิวัตพระนครตามที่รัฐบาลภายใต้การนำของ ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช ได้กราบบังคมทูลอัญเชิญ ท่ามกลางความปรีดาปราโมทย์อย่างสุดซึ้งของพสกนิกรชาวไทย ซึ่งใฝ่ฝันเฝ้ารอรุ่งอรุณแห่งวันใหม่ด้วยจิตใจอันแจ่มใสเบิกบาน

กำเนิดหลักการ นโยบาย และปฏิบัติการเพื่อสันติภาพของนายปรีดี พนมยงค์ ช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยเสนอหลักการ และแนวทางสันติภาพเชิงนโยบายผ่านเอกสารทางการ ข้อเขียน และประกาศสันติภาพ ขณะที่ปฏิบัติการสันติภาพผ่านขบวนการเสรีไทย

ไสว สุทธิพิทักษ์ เขียนถึงภารกิจของนายปรีดี พนมยงค์ หลังสงครามโลก ครั้งที่ 2 ในบทบาทรัฐบุรุษอาวุโส และนายกรัฐมนตรีสมัยแรก รวมถึงการมีส่วนผลักดันให้เกิดรัฐธรรมนูญประชาธิปไตยสมบูรณ์ ฉบับปี 2489

ภายหลังจากที่สงครามโลกครั้งที่ 2 ยุติลงเมื่อวันที่ 16 สิงหาคม 2488 นายปรีดี พนมยงค์ในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ได้ส่งโทรเลขลงวันที่ 6 กันยายน พ.ศ. 2488 อัญเชิญเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล เสด็จนิวัติพระนคร และหนังสือโต้ตอบระหว่างทั้งสองท่านโดยได้นำเสนอไว้ครบถ้วนในบทความนี้

มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมืองเป็นยุคของการเปลี่ยนผ่านโดยหลังการรัฐประหาร 2490 มีการกำจัดเครือข่ายของคณะราษฎรสายพลเรือนและฝ่ายนายปรีดี พนมยงค์ ซึ่งการทำลายธรรมศาสตร์เป็นส่วนสำคัญในการลบเครือข่ายฯ ของนายปรีดี

ไสว สุทธิพิทักษ์ กล่าวถึงบทบาทผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ของปรีดี พนมยงค์ ตั้งแต่ พ.ศ. 2484-2488 ซึ่งเป็นช่วงสงครามโลก ครั้งที่ 2 ที่ปรีดีมีพันธกิจกู้ชาติและรักษาเอกราชของประเทศไว้ได้ด้วยการก่อตั้งขบวนการเสรีไทยในประเทศ

นอกจากวิธีการตรวจสอบพยานหลักฐานแวดล้อมที่มีข้อบกพร่องหลายประการและมีความน่าเชื่อถือน้อยแล้ว บันทึกคำให้การประกอบสำนวนคดีของโจทก์ พยาน และจำเลย ก็มีความเป็นไปได้และความสมเหตุสมผลไม่เพียงพอเอาผิดต่อจำเลยเช่นเดียวกัน