รัฐบุรุษอาวุโส

สถาบันปรีดี พนมยงค์ ขอพาทุกท่านย้อนอ่านบางส่วนของจดหมายแสดงความเสียใจและถ้อยคำไว้อาลัยที่สะท้อนความรัก ความเคารพ และคุณูปการของศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ จากบุคคลหลากหลายวงการ

ทวีปวร พาผู้อ่านรำลึกถึงรัฐบุรุษอาวุโสผ่านกวีนิพนธ์ คนดีศรีอโยธยา ร้อยเรียงชีวประวัติและคุณูปการของ ปรีดี พนมยงค์ ตั้งแต่การอภิวัฒน์ 2475 การก่อตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง ขบวนการเสรีไทย จวบจนถึงการลี้ภัยทางการเมือง

บทความ ชีวิตในเมืองก็อง (Caen) ของปรีดี พนมยงค์ เปิดพื้นที่ให้เห็นช่วงชีวิตที่ยังไม่ค่อยได้รับการกล่าวถึงของปรีดี ในฐานะนักเรียนกฎหมาย ณ มหาวิทยาลัยก็อง ระหว่างปี พ.ศ. 2463–2467

ปาฐกถาของ ศ.นพ.ประเวศ วะสี ในงานรำลึกถึง ปรีดี พนมยงค์ เมื่อวันที่ 11 พฤษภาคม 2540 ณ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยเสนอกรอบคิดเชิงสังคมการเมืองว่าด้วยความเปลี่ยนแปลง และการปรับตัวของสังคมไทย

ท่ามกลางความผันผวนทางการเมืองหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 บทบาทของ นายปรีดี พนมยงค์ ในฐานะนายกรัฐมนตรี ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ และรัฐบุรุษอาวุโส ได้สะท้อนถึงความพยายามประคับประคองประชาธิปไตยภายใต้บริบทที่เปราะบางยิ่ง

หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ไทยสามารถยกเลิก “ความตกลงสมบูรณ์แบบ” กับอังกฤษ โดยคงความสัมพันธ์ทางมิตรภาพและยืนยันไม่ขุดคอคอดกระเพื่อความมั่นคงร่วมกันภายใต้องค์การสหประชาชาติในขณะเดียวกัน และเข้าสู่กระบวนการประนอมข้อพิพาท แต่ผลการพิจารณาไม่สนับสนุนข้อเรียกร้องของไทย แม้ไทยผิดหวัง แต่ก็ยังสงวนสิทธิไว้ตามกฎบัตรสหประชาชาติและหันมมุ่งเน้นสร้างสัมพันธ์เพื่อความมั่นคงในภูมิภาคแทนการทวงคืนดินแดน

สองเหตุการณ์สำคัญที่พลิกโฉมประวัติศาสตร์การเมืองไทย การสวรรคตของรัชกาลที่ 8 อันยังคงเป็นปริศนาที่ถกเถียงไม่สิ้นสุด และการรัฐประหารของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ในปี พ.ศ. 2490 ซึ่งเปลี่ยนทิศทางบ้านเมืองอย่างสิ้นเชิง

ภายหลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 ประเทศไทยประสบกับความผันผวนทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองอย่างรุนแรง อีกทั้งยังต้องเผชิญกับข้อกล่าวหาเกี่ยวกับบทบาทของขบวนการเสรีไทย ตลอดจนการถูกตั้งข้อครหาว่าเป็นอาชญากรสงครามของนักการเมืองบางกลุ่ม

กระแสข่าวในอดีตเกี่ยวกับการที่นายปรีดี พนมยงค์ กำลังจะเดินทางกลับประเทศไทย โดยเฉพาะข่าวที่สมาชิกพรรคประชาธิปัตย์จะเชิญนายปรีดีกลับประเทศนั้นก็ค่อนข้างหนาหูและมีแนวโน้มจะเป็นจริง

หลังจากประเทศไทยได้เข้าเป็นสมาชิกสหประชาชาติ คณะผู้แทนจากประเทศไทยนำโดยท่านรัฐบุรุษอาวุโสปรีดี พนมยงค์ ได้เดินทางเยือนประเทศต่าง ๆ เพื่อเจริญสันถวไมตรี