เสรีภาพ

วรรณกรรมไทยที่เกี่ยวเนื่องกับสงครามโลกครั้งที่สองมีมากมายหลายชิ้น โดยส่วนมากมักจะกล่าวถึงสถานการณ์ของสงครามและความรักของหนุ่มสาว แต่ในเรื่องเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับขบวนการเสรีไทยมักจะถูกละเลยไม่พูดถึงหรือพูดถึงก็พูดในด้านแง่ลบ ทำให้เรื่องราวข้อเท็จจริง ผลงาน คุณูปการของเสรีไทยและอาจารย์ปรีดีพนมยงค์นั้นถูกบิดเบือนไป แต่ในสายตาของนักเขียนสาว ผู้ใช้นามปากกาว่า “แขไข เทวินทร์“ นั้นกลับสร้างสรรค์งานเขียนที่แตกต่างนักเขียนคนอื่นๆ ซึ่งสะท้อนเรื่องราวที่เกิดขึ้นจริงของโลกในยุคนั้นได้อย่างไม่บกพร่อง

พิชัย รัตตกุล เป็นนักการเมืองผู้มีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมประชาธิปไตยและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศเขาร่วมเรียกร้องรัฐธรรมนูญก่อนเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 และร่วมสถาปนาความสัมพันธ์ไทย–เวียดนาม อีกทั้งยังเป็นประธานโรตารีสากลคนแรกของไทย ซึ่งสะท้อนบทบาทด้านการสร้างความร่วมมือ โดยแนวคิดสำคัญของเขาคือการรับฟัง เคารพผู้อื่น และไม่เพิกเฉยต่อความไม่เป็นธรรม เรื่องราวชีวิตสะท้อนทั้งความสำเร็จ ความขัดแย้ง และข้อจำกัดในการทำงานการเมือง โดยมรดกทางความคิดของเขาเป็นบทเรียนเรื่องความรับผิดชอบต่อสังคมและการเคารพความเห็นต่างซึ่งสามารถนำไปปรับใช้กับการเมืองและการสร้างสันติภาพในคนรุ่นต่อไป

คดีการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 2569 ถือเป็นประเด็นปัญหาความขัดแย้งระหว่างหน่วยงานของรัฐกับประชาชน ถือเป็นอีกหนึ่งกรณีที่น่าจับตามอง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องสิทธิเสรีภาพของประชาชนที่สามารถคัดค้านการกระทำใดๆ ที่ไม่ชอบธรรมต่อสังคมและในเรื่องดุลพินิจของศาลปกครองที่จะต้องตรวจสอบการทำงานของรัฐอย่างตรงไปตรงมา และไม่ควรถูกอำนาจอันไม่ชอบธรรมเข้าครอบงำ จากจุดเริ่มต้นของคณะกรรมการกฤษฎีกาที่เกิดขึ้นโดยดำริอาจารย์ปรีดี พนมยงค์และคณะราษฎรเพื่อจะใช้เป็นกลไกในการตรวจสอบการทำของรัฐที่เกิดปัญหาต่อชาติได้พัฒนาการมาสู่การเป็นศาลปกครองกลางที่มีความเป็นอิสระ และสามารถใช้อำนาจในการตรวจสอบได้มากขึ้น ดังจะเห็นได้จากผลการวินิจฉัยในคดีการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 2569 ที่ถือเป็นผลสัมฤทธิ์ของระบอบประชาธิปไตยจากปี 2475 ได้อย่างแน่นอน

หนังสืออนุสรณ์งานศพ อาจจะเป็นมากกว่าของชำร่วยที่แจกให้แก่ผู้มาร่วมงาน หนังสืออนุสรณ์งานศพของ “เล้ง ศรีสมวงศ์” ก็เป็นมากกว่าหนังสือธรรมดาที่บอกเล่าแค่ชีวประวัติ เพราะหนังสือเล่มนี้เปิดเผยให้เห็นถึงการต่อสู้ตลอดระยะเวลาของชีวิต จากนักเรียนทุนต่างประเทศผู้ไม่หยุดอยู่แค่อาชีพครูผู้สอนหนังสือเด็ก หรือพนักงานของกรมรถไฟธรรมดา กลับกลายเป็นการเปิดเผยถึงชีวิตอันยิ่งใหญ่ของนักประชาธิปไตยผู้ร่วมต่อสู้กับความอยุติธรรม สรรค์สร้างระบบราชการที่เอื้อการทำงานทุกฝ่าย ยอมเล่นการเมืองซึ่งเป็นสิ่งที่ตนเองไม่ปรารถนาและเป็นหนึ่งในผู้วางรากฐานการธนาคารให้กับประเทศไทย นับได้ว่าหนังสืองานศพเล่มนี้เปรียบเสมือนประวัติศาสตร์แห่งยุคที่ควรค่าแก่การจดจำ

ในช่วงชีวิตของปัญญาชนคนหนึ่งที่ได้โลดแล่นผ่านช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญของสังคมไทย ที่เปลี่ยนแปลงระบอบการปกครองเดิมอย่างระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์สู่ระบอบประชาธิปไตย จากเส้นทางการทำงานของนักกฎหมายที่มั่นคงได้หันเหไปสู่การเป็นครูผู้สอนวิชากฎหมาย เพื่อช่วยงานอาจารย์ปรีดี พนมยงค์ และกิจการของมหาวิทยาลัย แต่ผลงานที่สำคัญยิ่งกว่าคือการสอนวิชา “เศรษฐศาสตร์” อันเป็นวิชาที่ศาสตราจารย์เดือน บุนนาค เล็งเห็นถึงความสำคัญและจะมีประโยชน์ต่อคนไทยต่อไป

เสน่ห์ จามริก ได้ชี้ว่าเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 นับว่าเป็น “การปฏิวัติทางวัฒนธรรม” ที่สะท้อนการตื่นรู้ของประชาชนต่อสิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาคในสังคมไทย ดังนั้น การสร้างประชาธิปไตยแท้จริงต้องมีการเปลี่ยนแปลง “โครงสร้างอำนาจ ค่านิยม และจิตสำนึกของคนในสังคม” และทั้งหมดนี้จะสำเร็จได้ก็ต่อเมื่อมี “ปัญญา ขันติธรรม และความร่วมมือ” เพื่อสร้างสังคมที่เป็นธรรมและเท่าเทียมกันอย่างแท้จริง

ศักดิชัย บำรุงพงศ์ เจ้าของนามปากกา "เสนีย์ เสาวพงศ์" เขียนรำลึกคราวหลังครั้งเป็น "เสรีไทย" ที่ทำงานกับนายทหารสัมพันธมิตรอังกฤษ และ "ท่านชิ้น" ม.จ.ศุภสวัสดิ์วงศ์สนิท สวัสดิวัตน

ปัญหาการจำกัดสิทธิเสรีภาพสื่อที่เกิดในทุกยุคสมัย โดยเฉพาะในช่วงที่ประเทศไม่เป็นประชาธิปไตยที่นำไปสู่การถูกจำกัดเสรีภาพจากกฎหมายและคำสั่งรัฐ และปัญหาการซับซ้อนของกฎหมาย และอำนาจของพนักงานการพิมพ์ที่ต้องตีความเอง

พล.ท. ภราดร พัฒนถาบุตรได้ฉายภาพได้เห็นถึงที่มาของปัญหาความมั่นคงใรพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ที่มีปัญหาความไม่สงบสุขมาเป็นระยะเวลายาวนาน รวมทั้งได้เสนอแนวทางที่สามารถเป็นทางออกทางหนึ่งของปัญหาเรื้อรังนี้ได้ถาวร

การแปลบัญญัติของรัฐธรรมนูญที่เป็นกฎหมายอันสูงสุดของประเทศนั้นมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อประชาชน หากมีการตีความกฎหมายไปในทางที่ผิด อาจส่งผลเสียเป็นวงกว้างอย่างมาก ฉะนั้นเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นของประชาชนจึงมีความสำคัญ