กบฎบวรเดช

กบฏบวรเดช พ.ศ. 2476 เป็นวิกฤตสำคัญของระบอบประชาธิปไตยหลังการอภิวัฒน์ พ.ศ. 2475 กองทหารหัวเมืองเคลื่อนกำลังเข้าประชิดพระนคร เพื่อบังคับให้รัฐบาลพระยาพหลพลพยุหเสนาลาออก ฝ่ายกบฏอ้างความจงรักภักดีและกล่าวหาปรีดี พนมยงค์ ว่าเป็นคอมมิวนิสต์ เหตุการณ์สะท้อนความขัดแย้งเรื่องเค้าโครงการเศรษฐกิจ การจัดสรรอำนาจ และพระราชอำนาจ รัฐบาลและราษฎรส่วนหนึ่งร่วมต่อต้านกบฏ เพื่อพิทักษ์รัฐธรรมนูญและระบอบประชาธิปไตย แม้ฝ่ายกบฏพ่ายแพ้ แต่กระแสโต้อภิวัฒน์และความเป็นปฏิปักษ์ต่อปรีดียังคงดำเนินต่อไป จนถึงรัฐประหาร พ.ศ. 2490 ที่โค่นรัฐบาลฝ่ายปรีดีและยกเลิกรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2489 แสดงให้เห็นว่าการต่อสู้เพื่ออำนาจของราษฎรยังไม่สิ้นสุด

ย้อนรำลึกถึงหลวงอำนวยสงคราม (ถม เกษะโกมล) ผู้ก่อการคณะราษฎรสายทหารบกและผู้บังคับกองพันทหารราบที่ 8 ซึ่งเสียชีวิตที่ทุ่งบางเขนระหว่างการปราบกบฏบวรเดชเมื่อวันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2476 เรื่องเล่าผ่านบันทึกของ ร.ต. เผ่า ศรียานนท์ นายทหารคนสนิทผู้อยู่เคียงข้างเขาจนวาระสุดท้าย และต่อมาได้ก้าวขึ้นเป็นอธิบดีกรมตำรวจผู้ทรงอำนาจ บันทึกนี้ทำให้ชื่อแรกในบัญชีวีรชน 17 นายกลับมามีใบหน้าและน้ำเสียงอีกครั้ง บทความยังเล่าต่อไปถึงพิธีพระราชทานเพลิงศพที่ท้องสนามหลวง และอนุสาวรีย์ที่หลักสี่ซึ่งบรรจุอัฐิผู้เสียชีวิตทั้ง 17 นาย อนุสาวรีย์นี้หายไปเมื่อปลายปี 2561 แต่บันทึกยังเป็นหนทางให้คนรุ่นหลังกลับไปจดจำได้

หม่อมหลวงอุดม สนิทวงศ์ บุตรชายของอดีตเสนาบดีในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ เป็นหนึ่งในสมาชิกราชสกุลสำคัญ ผู้ที่มองเห็นอนาคตของประเทศผ่านระบอบประชาธิปไตย ทุ่มเทแรงกายแรงใจและมันสมองร่วมกับคณะราษฎรเพื่อสร้างประชาธิปไตยให้เกิดขึ้นจริง ถึงแม้ว่าจะประสบปัญหาจากการทำงานและต้องเผชิญหน้าชะตากรรมจากครอบครัวของตนเองที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ หม่อมหลวงอุดม สนิทวงศ์ ก็ยังคงยึดมั่นในอุดมการณ์ของประชาธิปไตยอย่างแน่วแน่และมั่นคง

คืนวันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2475 ขณะมีอายุ 29 ปี ม.ล.กรีร่วมกับสมาชิกคณะราษฎรอีกสามคนปฏิบัติภารกิจตัดสายโทรเลขบริเวณตลิ่งชัน เพื่อตัดช่องทางส่งข่าวในช่วงเริ่มต้นของการอภิวัฒน์ เช้าวันต่อมา สยามเปลี่ยนผ่านจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์เข้าสู่ระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญประชาธิปไตย ต่อมาเขายังทำหน้าที่ในสภาผู้แทนราษฎรชุดแรก ร่วมพิทักษ์รัฐธรรมนูญเมื่อเกิดกบฏบวรเดช และเข้าร่วมขบวนการเสรีไทยต่อต้านญี่ปุ่น นาม “เดชาติวงศ์” ยังคงปรากฏอยู่บนสะพานข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาที่นครสวรรค์ เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่หม่อมหลวงกรี เดชาติวงศ์ วิศวกรรถไฟ สมาชิกคณะราษฎร และผู้ทำงานด้านคมนาคมซึ่งอุทิศชีวิตให้แก่ราชการจนวาระสุดท้าย

วันใหม่ นิยม ได้เขียนเล่าเรื่องราวของนักสู้ผู้พิทักษ์รัฐธรรมนูญในระดับรองและระดับผู้น้อย ซึ่งอาจไม่ใช่ผู้นำคณะราษฎรโดยตรง หากเป็นนักสู้ที่มีหลากหลายทั้งทหาร ข้าราชการ ประชาชน พวกเขาเหล่านั้นคือใคร มีบทบาทอย่างไรบ้างในการช่วยเหลือฝ่ายรัฐบาลในการต่อสู้กับคณะกู้บ้านกู้เมือง

ม.ร.ว.สายสวัสดี สวัสดิวัตน เล่าเรื่องชีวิตและความสัมพันธ์ระหว่างคุณพ่อคือ ม.จ.ศุภสวัสดิ์วงสนิท สวัสดิวัตน กับนายปรีดี พนมนงค์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่ร่วมกันปฏิบัติภารกิจในขบวนการเสรีไทยเพื่อสันติภาพของประเทศ

นายปรีดี พนมยงค์เขียนจดหมายถึงนายประเสริฐ ปัทมสุคนธ์ อดีตเลขาธิการรัฐสภา เพื่อแสดงทัศนะและเสนอแนะต่อหนังสือรัฐสภาไทยในรอบสี่สิบสองปี

"กบฏบวรเดช" เหตุการณ์สำคัญในระยะเปลี่ยนผ่านของการเมืองไทย วิเคราะห์ผ่านการขับเคี่ยวของชุดประวัติศาสตร์ นำไปสู่การตีความที่แตกต่างกัน โดยมีตัวแปรสำคัญคือ อุดมการณ์ทางการเมืองของผู้ถ่ายทอดซึ่งเป็นประจักษ์พยานในเหตุการณ์และนักวิชาการในเวลาต่อมา อีกทั้งนำเสนอเอกสารทางประวัติศาสตร์ คือ เอกสาร "การตรวจสอบโทรเลข" อันปรากฏบทบาทของ 'นายปรีดี พนมยงค์'

เมื่อมีอายุ 11 ปีในพุทธศักราช 2454 ข้าพเจ้าสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงอย่างฉับพลันและน่าแปลกใจอย่างยิ่งในวัฒนธรรมของชาวจีนโพ้นทะเลและในหมู่ลูกหลานของพวกเขา ซึ่งมีอยู่ราวร้อยละ 25 ของราษฎรทั้งหมดในประเทศสยาม กล่าวคือ ผู้ชายแทบทุกคนได้ตัดผมหางเปียของเขาออก ทั้งๆ ที่เป็นทรงผมที่พวกเขาไว้กันมานานหลายศตวรรษแล้ว พวกเขาอธิบายสาเหตุของการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่นี้ให้ราษฎรชาวสยามฟังว่า ระบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์แบบโบราณซึ่งบังคับให้พวกเขาไว้หางเปียอันน่าอับอายเช่นนี้ได้ถูกโค่นล้มแล้ว ด้วยการอภิวัฒน์ของฝ่ายสาธารณรัฐนำโดย ดร.ซุนยัดเซ็น ซึ่งในเวลานั้นได้เรียกร้องให้ชาวจีนทุกคนไว้ผมสั้นเช่นชาวยุโรป (ในสมัยนั้น)