กำพล จำปาพันธ์

เป็นเวลานานที่พระบรมรูป 6 พระองค์บนยอดเสาศาลากลางจังหวัดพระนครศรีอยุธยาหลังเก่า ถูกเข้าใจว่าเป็นผลงานของศิลป์ พีระศรี แต่หลักฐานจากหอจดหมายเหตุแห่งชาติชี้ว่า ผู้รับผิดชอบการออกแบบและจัดสร้างคือ หม่อมเจ้าสมัยเฉลิม กฤดากร และทีมงานกรมศิลปากร

สำรวจเส้นทางของ "ก๋วยเตี๋ยวเรืออยุธยา" ตั้งแต่ยังเป็นเรือพายเร่ขายตามไร่นาช่วงฤดูน้ำหลาก จนถึงยุคเปลี่ยนผ่านที่ระบบถนนเริ่มเข้ามาแทนที่สายน้ำ โครงการปรับปรุงเกาะเมืองอยุธยาในสมัยที่อาจารย์ปรีดี พนมยงค์ ดูแลกระทรวงการคลัง

สำรวจมรดกคณะราษฎรผ่านประวัติศาสตร์ท้องถิ่น แกะร่องรอยก่อนวันอภิวัฒน์สยาม ณ “วัดแคนอก” จังหวัดนนทบุรี ศาสนสถานบนทำเลชัยภูมิ “หัวมังกร” ที่มีความผูกพันและเป็นอนุสรณ์สถานสำคัญของ “พระยาพหลพลพยุหเสนา” ผู้นำคณะราษฎร

เมื่อ “กรุงเก่า” กลายเป็นพื้นที่ทดลองของระบอบใหม่ การบูรณะอยุธยาในทศวรรษ 2480 ภายใต้การนำของปรีดี พนมยงค์ และคณะ “สามหลวง” จึงไม่ใช่เพียงการซ่อมแซมโบราณสถาน แต่คือการเปลี่ยนสถานะที่ดินจากพระราชอำนาจสู่ “ของราษฎร” พร้อมวางรากฐานการพัฒนาเมืองที่เชื่อมโยงระบบคมนาคม สาธารณสุข และการอนุรักษ์สมบัติของชาติให้เป็นหนึ่งเดียวกับวิถีชีวิตคนท้องถิ่น

กำพล จำปาพันธ์ อธิบายถึงบทบาทของปรีดี พนมยงค์ ในการผลักดัน พ.ร.บ. โอนกรรมสิทธิ์ที่ดินเกาะเมืองอยุธยา พ.ศ. 2481 เพื่อแก้ปัญหาที่ดินรกร้าง โดยเปิดโอกาสให้ราษฎรเข้ามาอยู่อาศัยและพัฒนาเมือง ควบคู่ไปกับการอนุรักษ์โบราณสถาน

กำพล จำปาพันธ์ ชวนย้อนอ่านกวีนิพนธ์ต่อต้านสงครามของนายผี (อัศนี พลจันทร) นักคิด นักเขียนผู้มีจุดยืนต่อต้านจักรวรรดินิยมและสงคราม ผ่านบทกวีที่สะท้อนความเจ็บปวดของสามัญชน และการเรียกร้องสันติภาพที่ยังคงร่วมสมัย ทับซ้อนกับสถานการณ์โลกในปัจจุบันได้อย่างน่าทึ่ง

กำพล จำปาพันธ์ พาผู้อ่านย้อนสำรวจเบื้องหลังการก่อตั้งโรงงานกระดาษกาญจนบุรี ในสมัยรัฐบาลพระยาพหลพลพยุหเสนา ร้อยเรียงเรื่องราวตั้งแต่วิกฤตการนำเข้ากระดาษ สู่การบุกเบิกอุตสาหกรรมที่ตอบสนองหลักการศึกษาของคณะราษฎร

กำพล จำปาพันธ์ พาผู้อ่านทำความรู้จัก "นรินทร์กลึง" (นรินทร์ ภาษิต) ปัญญาชนคนสำคัญแห่งเมืองนนทบุรี อดีตเจ้าเมืองผู้ผันตัวมาเป็นนักเคลื่อนไหว และผู้ถูกโกงการเลือกตั้งในปี 2492 เพื่อสกัดกั้นไม่ให้เข้าสภาฯ

ภาพยนตร์เรื่องพระเจ้าช้างเผือก ของปรีดี พนมยงค์ ในมุมมองเพศสถานะ สำรวจแนวคิดเรื่องสิทธิสตรี ความสัมพันธ์ระหว่างชายหญิง และการเปลี่ยนผ่านจากระบบ “ผัวเดียวหลายเมีย” ไปสู่ “ผัวเดียวเมียเดียว” ในสังคมสยามหลังการอภิวัฒน์ 2475

ความสัมพันธ์ระหว่างพระยาพหลพลพยุหเสนา กับวัดเทวสังฆาราม (วัดเหนือ) จ.กาญจนบุรี ผ่านหลักฐานสำคัญคืออุโบสถที่สร้างแล้วเสร็จเบื้องต้นใน พ.ศ. 2481 พร้อมจารึก “สร้างโดยทุนคณะราษฎร์” ซึ่งสะท้อนบทบาทของผู้นำรัฐบาลหลังอภิวัฒน์ 2475