กำพล จำปาพันธ์

ความสัมพันธ์ระหว่างพระยาพหลพลพยุหเสนา กับวัดเทวสังฆาราม (วัดเหนือ) จ.กาญจนบุรี ผ่านหลักฐานสำคัญคืออุโบสถที่สร้างเสร็จใน พ.ศ. 2481 พร้อมจารึก “สร้างโดยทุนคณะราษฎร์” ซึ่งสะท้อนบทบาทของผู้นำรัฐบาลหลังอภิวัฒน์ 2475

บทความโดย กำพล จำปาพันธ์ พาผู้อ่านย้อนกลับไปดูเบื้องหลังการแก้ไขรัฐธรรมนูญครั้งประวัติศาสตร์ ในสมัยที่ ปรีดี พนมยงค์ เป็นนายกรัฐมนตรี เพื่อเปลี่ยนรัฐธรรมนูญฉบับ 10 ธันวาคม 2475 ให้กลายเป็น "รัฐธรรมนูญฉบับ 9 พฤษภาคม 2489" (ฉบับประชาธิปไตยสมบูรณ์)

ชวนสำรวจพัฒนาการของ “พระราชบัญญัติว่าด้วยการเลือกตั้ง” ในช่วงปี พ.ศ. 2475-2477 โดยนำเสนอข้อถกเถียงทางกฎหมายและแนวคิดที่แตกต่างกันระหว่างปรีดี พนมยงค์ กับพระยามโนปกรณ์นิติธาดา เกี่ยวกับหลักการและวิธีการจัดการเลือกตั้งในระยะเริ่มแรกของระบอบประชาธิปไตย

ในวาระที่การเลือกตั้งกำลังงวดเข้ามา กำพล จำปาพันธ์ พาผู้อ่านย้อนกลับไปสำรวจปฐมบทการเลือกตั้งครั้งแรกของสยาม จวบจนถึงการเลือกตั้งทั่วไปครั้งประวัติศาสตร์หลัง 2475 ร้อยเรียงเรื่องราวจาก "หลวงเทศาจิตรวิจารณ์" ผู้บุกเบิก สู่ "หลวงประดิษฐ์มนูธรรม" ผู้วางรากฐาน

การอ่านใหม่ของการอภิวัฒน์ 2475 ผ่านกรอบความคิดเรื่อง “พระศรีอาริย์” โดยชี้ให้เห็นว่า แนวคิดดังกล่าวเป็นทุนทางวัฒนธรรมและการเมืองที่คณะราษฎร โดยเฉพาะ ปรีดี พนมยงค์ นำมาแปลความในเชิงสังคมและเศรษฐกิจผ่านประกาศคณะราษฎรฉบับที่ 1 และเค้าโครงการเศรษฐกิจ

จากอนุสาวรีย์ ศาลผี โรงงานอุตสาหกรรม จนถึงโบสถ์คณะราษฎร เมืองกาญจนบุรีคือพื้นที่ที่ความทรงจำเกี่ยวกับพระยาพหลพลพยุหเสนา มิได้ดำรงอยู่เพียงในประวัติศาสตร์การเมืองระดับชาติ หากฝังแน่นอยู่ในชีวิตประจำวันของผู้คนในท้องถิ่น หลังการอภิวัฒน์ 2475

แม้ ปรีดี พนมยงค์ จะอยู่ในสถานะลี้ภัยทางการเมืองหลังรัฐประหาร พ.ศ. 2490 แต่นามและบทบาทของเขายังคงถูกนำมาใช้เป็นปัจจัยสำคัญในกระบวนการตัดสินใจเชิงนโยบายของรัฐ การบูรณะอยุธยาครั้งใหญ่จึงมิใช่เพียงโครงการด้านโบราณคดีหรือการท่องเที่ยว

ย้อนรอยกลับไปเมื่อครั้งการเลือกตั้งครั้งแรกในหน้าประวัติศาสตร์ไทยเมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2476 ซึ่งพระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) ก็ได้รับเลือกตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีคนแรกที่มีที่มาจากการเลือกตั้ง

กำพล จำปาพันธ์ ชวนทุกท่านสำรวจมุมมองของ อัศนี พลจันทร หรือที่รู้จักกันในนามปากกา "นายผี" ปัญญาชนผู้ถือปากกาเป็นอาวุธต่อสู้กับอำนาจเผด็จการ ที่มีต่อปรีดี พนมยงค์ ผู้ประศาสน์การ ม.ธ.ก., กรณีสวรรคต และชะตากรรมของ ม.ธ.ก. ภายหลังรัฐประหาร พ.ศ. 2490

กำพล จำปาพันธ์ เชิญชวนทุกท่านย้อนรอยประวัติศาสตร์ว่าด้วยการทำนาปลูกข้าวในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา และได้กล่าวถึงบทบาทของนายปรีดี พนมยงค์ และรัฐบาลคณะราษฎรที่มีต่อการริเริ่มให้มีการปลูกข้าว 2 ครั้งต่อปีที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เพื่อปูทางไปสู่ความสุขสมบูรณ์ของราษฎร