ขบวนการเสรีไทย

ท่ามกลางวิกฤตสงครามโลกครั้งที่ 2 ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์มีบทบาทสำคัญในการรักษาเสถียรภาพของประเทศและการเปลี่ยนผ่านทางการเมืองตามครรลองรัฐธรรมนูญ บทความนี้เผยเบื้องหลังการแต่งตั้งนายกรัฐมนตรี การประสานงานกับขบวนการเสรีไทย และการหลีกเลี่ยงความขัดแย้งระหว่างคนไทยด้วยกันเอง

รายงานคณะกรรมาธิการวิสามัญแห่งสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2489 ว่าด้วยการตรวจสอบค่าใช้จ่ายของขบวนการเสรีไทยทั้งในและต่างประเทศ พร้อมคำชี้แจงเพิ่มเติมของ ปรีดี พนมยงค์ เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่ยืนยันผลการสอบสวนว่า ไม่ปรากฏการสูญหายหรือทุจริตในเงินที่ใช้ดำเนินกิจการเสรีไทย และสะท้อนบทบาทของผู้เสียสละเพื่อรักษาเอกราชของชาติในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2

ภายหลังได้รับแต่งตั้งเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในปี 2484 ปรีดี พนมยงค์ใช้ตำแหน่งดังกล่าวเป็นฐานสำคัญในการดำเนินงานขบวนการเสรีไทยเพื่อต่อต้านญี่ปุ่น ขณะเดียวกันต้องเผชิญความขัดแย้งทางการเมืองกับรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม และปัญหาภายในคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์

รำลึก 65 ปี การประหารชีวิต “ครอง จันดาวงศ์” อดีตเสรีไทยสายภูพานและนักต่อสู้เพื่อประชาธิปไตย ผู้ถูกสังหารภายใต้อำนาจมาตรา 17 ของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ เมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2504 พร้อมย้อนสำรวจชีวิต อุดมการณ์

บทความรำลึกคุณูปการของศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ โดย ศ.ดร.วิเชียร วัฒนคุณ และสุโข สุวรรณศิริ ในตอนจบนี้ มุ่งฉายภาพวิสัยทัศน์อันกว้างไกลและคุณูปการด้านการต่างประเทศของท่าน ทั้งในฐานะผู้นำขบวนการเสรีไทยช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง และบทบาทการเป็นผู้ริเริ่มก่อตั้งสันนิบาตเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

บทความของ ศ.ดร.วิเชียร วัฒนคุณ และสุโข สุวรรณศิริ ในตอนแรกมุ่งแถลงข้อเท็จจริงเกี่ยวกับคุณูปการและบทบาทสำคัญทางด้านการทูตและการต่างประเทศของศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ ในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ซึ่งเป็นแง่มุมประวัติศาสตร์ที่ยังไม่ค่อยมีผู้กล่าวถึงมากนัก แม้ว่าท่านจะมีบทบาทสำคัญในการพิทักษ์อธิปไตยแห่งประเทศไทย

ขุนศรีศรากร หนึ่งในคณะผู้ก่อการอภิวัฒน์ 2475 ผู้อยู่ร่วมในเหตุการณ์นองเลือดแรกของรุ่งอรุณแห่งการเปลี่ยนแปลงการปกครอง นริศ จรัสจรรยาวงศ์ พาผู้อ่านรู้จักกับชลอ ศรีศรากร จากท่านขุนระบอบเดิม สู่นายตำรวจในระบอบใหม่ และพระปุณณะวังโสในปัจฉิมวัย

ทวีปวร พาผู้อ่านรำลึกถึงรัฐบุรุษอาวุโสผ่านกวีนิพนธ์ คนดีศรีอโยธยา ร้อยเรียงชีวประวัติและคุณูปการของ ปรีดี พนมยงค์ ตั้งแต่การอภิวัฒน์ 2475 การก่อตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง ขบวนการเสรีไทย จวบจนถึงการลี้ภัยทางการเมือง

วันใหม่ นิยม พาสำรวจประวัติศาสตร์ที่มักถูกหลงลืมของ "พระราชวังและวัง" หลายแห่งในกรุงเทพมหานคร ที่เคยถูกใช้เป็นฐานบัญชาการลับ สถานีวิทยุ และจุดนัดพบสำคัญของขบวนการเสรีไทย ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 สะท้อนภาพการร่วมมือรับใช้ชาติของคนไทยทุกหมู่เหล่าและทุกสถานะ

บทสัมภาษณ์ถึงผู้เป็นบิดา ชาญ บุนนาค เสรีไทยผู้เสียสละ และผู้บันทึกเสียงภาพยนตร์ประวัติศาสตร์อย่าง พระเจ้าช้างเผือก ที่ประพันธ์โดยนายปรีดี พนมยงค์ ร่วมรำลึกเหตุการณ์การเสียสละของนายชาญ และความสัมพันธ์กับนายปรีดี ท่านผู้หญิงพูนศุข และครอบครัวพนมยงค์