ขบวนการเสรีไทย

16 กันยายน 2500 จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ยึดอำนาจจากรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ท่ามกลางปัญหาการทุจริตเลือกตั้งและความขัดแย้งทางการเมือง แม้สฤษดิ์จะได้รับความนิยมจากการแสดงท่าทีรับฟังประชาชน แต่ในปี 2501 กลับทำรัฐประหารซ้ำและรวบอำนาจเข้าสู่ฝ่ายบริหารการปกครองดังกล่าวนำไปสู่การยกเลิกรัฐธรรมนูญและจำกัดสิทธิเสรีภาพของประชาชน ปรีดี พนมยงค์ จึงวิจารณ์การใช้อำนาจเผด็จการและความเชื่อว่าผู้นำที่มีอำนาจเด็ดขาดจะสามารถแก้ปัญหาการทุจริตได้ บทความชี้ให้เห็นถึงวงจรรัฐประหาร การสืบทอดอำนาจ และผลกระทบต่อพัฒนาการประชาธิปไตย พร้อมเน้นย้ำว่ารัฐธรรมนูญและระบบตรวจสอบอำนาจมีความสำคัญต่อการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน

บทสัมภาษณ์พิเศษจาก ดร.พิจิตต รัตตกุล ที่เล่าเรื่องราวของ พิชัย รัตตกุล ผู้เป็นทั้งบิดาและนักประชาธิปไตย ที่ยอมรับความเห็นต่างและเปิดโอกาสให้คนหลายๆคนในสังคมได้มีโอกาสในการแสดงออกและพูดคุย รวมทั้งยึดมั่นในเจตนารมณ์ของสันติภาพ และได้ก้าวสู่เส้นทางนักการเมืองที่ก้าวสู่จุดสูงสุดของชีวิตการเมือง กับตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ได้ร่วมเปิดทางสู่การสร้างรัฐธรรมนูญฉบับประชาชนที่แท้จริง ซึ่งสิ่งที่ พิชัย รัตตกุล ได้ริเริ่มและลงมือทำนั้นได้แรงบันดาลใจจากอาจารย์ปรีดี พนมยงค์และคุณูปการในการก่อร่างสร้างประชาธิปไตยของคณะราษฎรเป็นแรงผลักดันนั่นเอง

คืนวันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2475 ขณะมีอายุ 29 ปี ม.ล.กรีร่วมกับสมาชิกคณะราษฎรอีกสามคนปฏิบัติภารกิจตัดสายโทรเลขบริเวณตลิ่งชัน เพื่อตัดช่องทางส่งข่าวในช่วงเริ่มต้นของการอภิวัฒน์ เช้าวันต่อมา สยามเปลี่ยนผ่านจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์เข้าสู่ระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญประชาธิปไตย ต่อมาเขายังทำหน้าที่ในสภาผู้แทนราษฎรชุดแรก ร่วมพิทักษ์รัฐธรรมนูญเมื่อเกิดกบฏบวรเดช และเข้าร่วมขบวนการเสรีไทยต่อต้านญี่ปุ่น นาม “เดชาติวงศ์” ยังคงปรากฏอยู่บนสะพานข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาที่นครสวรรค์ เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่หม่อมหลวงกรี เดชาติวงศ์ วิศวกรรถไฟ สมาชิกคณะราษฎร และผู้ทำงานด้านคมนาคมซึ่งอุทิศชีวิตให้แก่ราชการจนวาระสุดท้าย

ความสำคัญของวันสันติภาพไทย ก็อาจจะต้องย้อนมองไปถึงเหตุการณ์สำคัญซึ่งนำไปสู่การประกาศสันติภาพของปรีดี พนมยงค์ และกระบวนการที่ทำให้ได้มาซึ่งเสรีภาพของประชาชนชาวไทย และการส่งเสริมเสรีภาพของประชาชนชาวไทยผ่านหลัก 6 ประการของคณะราษฎร ก็มีส่วนให้กระบวนการประชาธิปไตยในประเทศไทยมีการพัฒนาที่มากขึ้น

ประสบการณ์และมุมมองที่น่าสนใจ ที่จะมีส่วนช่วยต่อการแก้วิกฤตความขัดแย้งในพื้นที่ชายแดนไทยกับกัมพูชา ตั้งแต่เรื่องการเปรียบเทียบนโยบายต่างประเทศในอดีต การกำหนดยุทธศาสตร์ด้านความมั่นคง และการกำหนดนโยบายต่างประเทศที่อาจจะต้องเริ่มด้วยการมองมุมใหม่ของรัฐบาลชุดปัจจุบัน

มิตรภาพของหม่อมเจ้าศุภสวัสดิ์วงศ์สนิท สวัสดิวัตน หรือ “ท่านชิ้น” กับปรีดี พนมยงค์ ดูจะเริ่มต้นเมื่อเอกราชและอนาคตของประเทศตกอยู่ในภาวะคับขัน ทั้งสองท่านได้ร่วมมือกันด้วยความเคารพและความไว้วางใจ เพื่อให้ประโยชน์สูงสุดตกแก่ประเทศชาติและประชาชนเป็นหลัก เป็นมิตรภาพที่เหนือกว่าความสัมพันธ์ส่วนบุคคล แสดงให้เห็นว่าในความแตกต่าง ความเข้าใจและการยอมรับซึ่งกันและกันสามารถเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (มธ.) ได้ร่วมกับสถาบันปรีดี พนมยงค์ จัดงาน 81 ปีวันสันติภาพไทย เพื่อรำลึกถึงเสรีไทยและผู้เสียชีวิตจากสงครามโลกครั้งที่ 2 ณ ช่วงเช้า ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ และบ่ายวันเดียวกัน ทางกรุงเทพมหานคร ร่วมกับสถาบันปรีดี พนมยงค์ ได้ร่วมกันจัดกิจกรรมในวาระ 81 ปีวันสันติภาพไทยเช่นกัน โดยภายในงานมีทั้งนิทรรศการและการเสวนา ณ ชั้น 1 ห้องอเนกประสงค์ หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร

การที่นายปรีดี พนมยงค์ในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ไม่ลงนามในการประกาศสงครามต่อฝ่ายสัมพันธมิตรของไทย เป็นหนึ่งในเหตุการณ์ที่แสดงให้เห็นว่า เอกราชของสยามไม่ได้มาด้วยความบังเอิญ แต่เกิดจากความมุ่งมั่นที่จะรักษาซึ่งหลักการและผลประโยชน์ของชาติของนายปรีดี รวมไปถึงการทำงานของเสรีไทยทุกคน ที่ปฏิบัติการต่าง ๆ ช่วยให้ไทยพ้นจากการเป็นผู้แพ้สงคราม และนำไปสู่การการถือกำเนิดขึ้นของวันสันติภาพไทยในท้ายที่สุด

คนรุ่นใหม่บางคนอาจจะไม่ทราบว่า จารุบุตร เรืองสุวรรณ นอกจากจะเป็นอดีตประธานรัฐสภาและประธานวุฒิสภา และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดขอนแก่น 5 สมัยแล้ว ยังมีบทบาทที่สำคัญต่อขบวนการเสรีไทยในอดีต โดยเฉพาะในฐานะของ “ช้างวิ่ง” เคียงข้างปรีดี พนมยงค์และเพื่อนสมาชิก แม้รายละเอียดเรื่องราวในส่วนนี้จะถูกเล่าผ่าน “นิทานเสรีไทย” ที่เปรียบเสมือนบันทึกความทรงจำ แต่ก็ถือว่ามีความน่าศึกษาเพื่อทำความเข้าใจต่อประวัติศาสตร์ในอดีต

ละครเพลงเมืองนิมิตร ได้ถ่ายทอดประวัติศาสตร์ผ่านสายตาของผู้คนหลากหลายบทบาท ทั้งผู้นำ นักข่าว ข้าราชการ ทหาร และประชาชนธรรมดา เพื่อสะท้อนว่าการกอบกู้ประเทศในยามสงครามโลก ที่เกิดขึ้นได้จากความร่วมมือของผู้คนที่มีอุดมการณ์ร่วมกัน แม้จะมีความแตกต่างทางความคิดและภูมิหลัง