องค์กรอิสระ

ในวาระรำลึก 53 ปี เหตุการณ์ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 สถาบันปรีดี พนมยงค์ โดย อังคณา นีละไพจิตร เป็นผู้แทนกล่าวรำลึก ณ อนุสรณ์สถาน 14 ตุลา วันที่ 16 ตุลาคม พ.ศ. 2569 เพื่อคารวะวีรชนและร่วมสานต่อเจตนารมณ์ของผู้เสียสละเพื่อสิทธิ เสรีภาพ และประชาธิปไตย คำกล่าวนำแนวคิด “ชัยชนะก้าวแรก” และ “ประชาธิปไตยสมบูรณ์” ของปรีดี พนมยงค์ มาทบทวนความหมายของการรำลึกที่เชื่อมโยงกับชีวิตของราษฎร ทั้งสิทธิในการกำหนดอนาคต ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ และการเคารพศักดิ์ศรีของผู้เห็นต่าง พร้อมเสนอแนวทางปฏิรูปหกด้าน ตั้งแต่รัฐธรรมนูญ กองทัพ กระบวนการยุติธรรม การกระจายอำนาจ หลักประกันชีวิต ไปจนถึงการพิทักษ์ความจริงทางประวัติศาสตร์ เพื่อให้ความเสียสละในอดีตเป็นรากฐานของความเปลี่ยนแปลงที่ประชาชนสัมผัสได้

การสานต่อเจตนารมณ์ 14 ตุลาคม ยังเป็นภารกิจของสังคมไทย เมื่อการเลือกตั้งและรัฐธรรมนูญไม่อาจป้องกันการยึดอำนาจได้อย่างมั่นคง ขณะที่อำนาจที่สืบเนื่องจากรัฐประหารดำรงอยู่ผ่านกติกาและกลไกของรัฐ บทเรียนเรื่อง “ชัยชนะก้าวแรก” จึงนำมาสู่การพิจารณาว่า จะสร้างหลักประกันให้อำนาจเป็นของประชาชนได้อย่างไร บทความตอนที่สองนำแนวคิด “ประชาธิปไตยสมบูรณ์” ของปรีดี พนมยงค์ มาพิจารณาการเมืองร่วมสมัย พร้อมเสนอแนวทางปฏิรูปหกด้าน ได้แก่ รัฐธรรมนูญ กองทัพ กระบวนการยุติธรรม การกระจายอำนาจ ประชาธิปไตยทางเศรษฐกิจ และการพิทักษ์ความจริงทางประวัติศาสตร์กับวัฒนธรรมที่เคารพชีวิต โดยเชื่อมสิทธิทางการเมืองเข้ากับความเป็นธรรมและหลักประกันในการดำรงชีวิต ข้อเสนอเหล่านี้มุ่งให้การรำลึกวีรชนเกิดผลเป็นความเปลี่ยนแปลงที่ประชาชนสัมผัสได้ ทั้งการกำกับตรวจสอบผู้ใช้อำนาจ โอกาสสร้างชีวิตที่ดี และเสรีภาพในการร่วมกำหนดอนาคต เพื่อให้ประชาธิปไตยหยั่งรากอยู่ในสถาบันและชีวิตประจำวันของราษฎร

ช่วงถาม-ตอบในงานเสวนา PRIDI Talks #35 ที่ผู้ร่วมฟังเสวนาร่วมกันชี้เป้าปัญหาหลักทางโครงสร้างจากรัฐธรรมนูญฉบับปฏิปักษ์เสียงข้างมาก พร้อมฉายภาพพลเมืองตื่นรู้ซ้อนทับกับบรรยากาศทางการเมืองหลังปี 2535 และการหล่อเลี้ยงความหวังเพื่อร่วมกันผลักดันกติกาใหม่ที่เป็นของประชาชนอย่างแท้จริง

ต้นตอปัญหาโครงสร้างรัฐธรรมนูญไทยที่เปิดช่องให้องค์กรอิสระใช้อำนาจเหนือการตรวจสอบ พร้อมเชิญชวนประชาชนร่วมแสดงพลังผลักดันรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ เพื่อร่วมกันเปลี่ยนแปลงและทวงคืนกติกาที่เป็นธรรมกลับคืนสู่สังคมไทย

รื้อสร้างนิยาม “องค์กรอิสระ” โดยเสนอให้เรียกว่า “องค์กรแต่งตั้ง” ผ่านแนวคิดเศรษศาสตร์การเมือง เพื่อชี้ให้เห็นกระบวนการออกแบบโครงสร้างอำนาจที่บิดเบือนแรงจูงใจของสังคมไทย พร้อมเสนอแนวทางปฏิรูปกระบวนการสรรหาเพื่อคืนระบบตรวจสอบถ่วงดุลที่ยึดโยงกับประชาชนอย่างแท้จริง

วิกฤตศรัทธาต่อองค์กรอิสระและศาลรัฐธรรมนูญที่กลายเป็นเครื่องมือรับใช้อำนาจเผด็จการ เซาะกร่อนพรรคการเมืองและนักการเมืองผู้ได้รับความไว้ใจจากประชาชน พร้อมเน้นย้ำถึงทางที่ประเทศไทยจะรอดพ้นจากวงจรนี้ผ่านความจำเป็นในการแก้ไขรัฐธรรมนูญทั้งฉบับ เพื่อคืนความหมายให้แก่การเลือกตั้งและทำให้ระบบตรวจสอบถ่วงดุลกลับมายึดโยงกับประชาชนอย่างแท้จริง

รศ.ดร.โคทม อารียา ชี้ให้เห็นว่าเครือข่ายอำนาจที่ยึดโยงองค์กรอิสระกับสถาบันหลักของรัฐ ทำให้กระบวนการตรวจสอบเป็นไปอย่างไม่โปร่งใส และเน้นย้ำว่าองค์กรอิสระเป็นอำนาจที่ 4 อันนอกเหนือจากอำนาจประชาธิปไตยที่เป็นของปวงชน ซึ่งประชาชนชาวไทยต่างต้องยืนหยัดต่อสู้แม้ในวันที่ฟ้าหม่น ไม่ว่าจะยากเย็นหรือเหน็บหนาวเพียงใด

แนวทางเร่งผลักดันประเทศไทยไปข้างหน้า ผ่านการแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับ 2560 และแก้ไขพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญบางฉบับ เพื่อให้ที่มาขององค์กรอิสระสามารถตรวจสอบถ่วงดุลอำนาจอย่างเที่ยงธรรมและยึดโยงกับประชาชนแทนกลุ่มอำนาจจารีตนิยม

ข้อเสนอ 3 ประการ ขององค์อิสระในระบอบประชาธิปไตย ที่ต้องยึดโยงกับประชาชน ประกอบด้วย ความโปร่งใสและการมีส่วนร่วมของประชาชนในกระบวนการสรรหา การสื่อสารและแสดงความรับผิดชอบต่อสาธารณะอย่างต่อเนื่อง และ การสร้างวัฒนธรรมความรับผิด เพื่อให้องค์กรอิสระเป็นองค์กรที่อยู่ข้างประชาชน

ตัวแทนพรรคการเมืองฝ่ายค้านเสนอ แนวทางการแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับ 2560 และชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นที่จะต้องแก้รัฐธรรมนูญหรือจัดทำร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่เพื่อประชาชน