รัฐธรรมนูญ 2540

ช่วงถาม-ตอบในงานเสวนา PRIDI Talks #35 ที่ผู้ร่วมฟังเสวนาร่วมกันชี้เป้าปัญหาหลักทางโครงสร้างจากรัฐธรรมนูญฉบับปฏิปักษ์เสียงข้างมาก พร้อมฉายภาพพลเมืองตื่นรู้ซ้อนทับกับบรรยากาศทางการเมืองหลังปี 2535 และการหล่อเลี้ยงความหวังเพื่อร่วมกันผลักดันกติกาใหม่ที่เป็นของประชาชนอย่างแท้จริง

ต้นตอปัญหาโครงสร้างรัฐธรรมนูญไทยที่เปิดช่องให้องค์กรอิสระใช้อำนาจเหนือการตรวจสอบ พร้อมเชิญชวนประชาชนร่วมแสดงพลังผลักดันรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ เพื่อร่วมกันเปลี่ยนแปลงและทวงคืนกติกาที่เป็นธรรมกลับคืนสู่สังคมไทย

รื้อสร้างนิยาม “องค์กรอิสระ” โดยเสนอให้เรียกว่า “องค์กรแต่งตั้ง” ผ่านแนวคิดเศรษศาสตร์การเมือง เพื่อชี้ให้เห็นกระบวนการออกแบบโครงสร้างอำนาจที่บิดเบือนแรงจูงใจของสังคมไทย พร้อมเสนอแนวทางปฏิรูปกระบวนการสรรหาเพื่อคืนระบบตรวจสอบถ่วงดุลที่ยึดโยงกับประชาชนอย่างแท้จริง

วิกฤตศรัทธาต่อองค์กรอิสระและศาลรัฐธรรมนูญที่กลายเป็นเครื่องมือรับใช้อำนาจเผด็จการ เซาะกร่อนพรรคการเมืองและนักการเมืองผู้ได้รับความไว้ใจจากประชาชน พร้อมเน้นย้ำถึงทางที่ประเทศไทยจะรอดพ้นจากวงจรนี้ผ่านความจำเป็นในการแก้ไขรัฐธรรมนูญทั้งฉบับ เพื่อคืนความหมายให้แก่การเลือกตั้งและทำให้ระบบตรวจสอบถ่วงดุลกลับมายึดโยงกับประชาชนอย่างแท้จริง

รศ.ดร.โคทม อารียา ชี้ให้เห็นว่าเครือข่ายอำนาจที่ยึดโยงองค์กรอิสระกับสถาบันหลักของรัฐ ทำให้กระบวนการตรวจสอบเป็นไปอย่างไม่โปร่งใส และเน้นย้ำว่าองค์กรอิสระเป็นอำนาจที่ 4 อันนอกเหนือจากอำนาจประชาธิปไตยที่เป็นของปวงชน ซึ่งประชาชนชาวไทยต่างต้องยืนหยัดต่อสู้แม้ในวันที่ฟ้าหม่น ไม่ว่าจะยากเย็นหรือเหน็บหนาวเพียงใด

แนวทางเร่งผลักดันประเทศไทยไปข้างหน้า ผ่านการแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับ 2560 และแก้ไขพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญบางฉบับ เพื่อให้ที่มาขององค์กรอิสระสามารถตรวจสอบถ่วงดุลอำนาจอย่างเที่ยงธรรมและยึดโยงกับประชาชนแทนกลุ่มอำนาจจารีตนิยม

รัฐธรรมนูญ มาตรา 49 เป็นบทบัญญัติที่ออกมาเพื่อทำหน้าที่ “พิทักษ์รัฐธรรมนูญ” อันมาจากแนวคิด “ประชาธิปไตยที่ป้องกันตัวเอง” แต่เมื่อพิจารณาจากการบังคับใช้จริงในสังคมไทยผ่านมา ย่อมเกิดการตั้งคำถามว่า แท้จริงแล้วกฎหมายมาตรานี้ถูกใช้เพื่อ “พิทักษ์รัฐธรรมนูญ” ของ “ใคร” หรือจาก “อะไร” กันแน่

คำกล่าวประโยคหนึ่งที่ว่า “ประวัติศาสตร์สอนให้เรารู้ว่า เราไม่เรียนรู้อะไรจากประวัติศาสตร์เลย” จริงหรือไม่ คำอภิปรายต่อไปนี้เป็นการตอบคำถามดังกล่าว ที่แฝงไว้ด้วยความประสงค์ให้คนไทยพึงเรียนรู้สาระสำคัญของประวัติศาสตร์การเมืองไทย

สื่อมวลชนสำคัญต่อการพัฒนาประชาธิปไตยตลอดมา แม้สมัยการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 ก็เกิดขึ้นภายใต้การเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับความคิดเห็นด้านประชาธิปไตยในแง่มุมต่างๆ ที่หนังสือพิมพ์และสื่อสิ่งพิมพ์ของนักเขียนในสมัยก่อนหน้าและในขณะนั้น นำเสนอให้ชาวสยามได้รับทราบ

รากฐานรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 ที่ได้รับการขนานนามว่า "รัฐธรรมนูญฉบับประชาชน" โดยถือกำเนิดขึ้นด้วยผลสืบเนื่องจากฉันทามติของประชาชนในสังคมเพื่อแก้ระบบและกลไกการเมืองที่เคยถูกแทรกแซงโดยกองทัพ