สันติภาพ

ในวันที่ระเบียบโลกได้เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง มหาอำนาจอย่างเช่นสหรัฐอเมริกา จีนหรือรัสเซีย พยายามที่จะนิยามพื้นที่เขตแดนใหม่ให้แก่ประเทศของตน ผ่านนโยบายการต่างประเทศที่แข็งกร้าว หรือการใช้กำลังทางทหารรุกรานเพื่อนบ้าน คำถามสำคัญที่น่าสนใจก็คือ ในภาวะเช่นนี้ ประเทศไทยจะรับมืออย่างไรเมื่อแนวคิดเกี่ยวกับภูมิรัฐศาสตร์ของโลกกำลังถูกสั่นคลอน การดำรงไว้ซึ่ง “สันติภาพ” จะเป็นได้ได้แค่ไหนในยุคที่การทูตแบบดั้งเดิมเริ่มอาจจะไม่ตอบโจทย์ต่อโลกยุคปัจจุบัน

ในวันที่ข้อพิพาทบริเวณชายแดนระหว่างไทยกับกัมพูชายังไม่จบสิ้นง่าย ๆ ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.สุรชาติ บำรุงสุข ได้เชิญชวนให้ผู้สนใจ ย้อนมองถึงที่มาของปัญหาที่เกิดขึ้นก่อนจะกลายเป็นสถานการณ์ “ลิงแก้แห่” ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของ MoU 44 ที่จมอยู่จุดเดิมมา 20 ปี ไปจนถึงข้อถกเถียงเรื่องแผนที่ทหารซึ่งสองประเทศเห็นต่างกันอย่างสิ้นเชิง และหากรัฐบาลไทยและกัมพูชาอยากบรรลุข้อตกลงร่วมกัน จะมีหนทางไหนบ้างที่นำไปสู่สันติภาพ

การจะพิจารณายุทธศาสตร์ความมั่นคงของไทยในปัจจุบัน โดยเฉพาะกับนโยบายที่มีต่อกัมพูชา ก็คงต้องย้อนสำรวจกันตั้งแต่ในอดีต เพราะปฎิเสธไม่ได้เลยว่า ทั้งสองประเทศมีความเกี่ยวพันเชิงภูมิรัฐศาสตร์ร่วมกันมาอย่างยาวนาน ไม่ว่าจะเป็นช่วงสงครามเย็น ที่เคยร่วมกันรับมือกับอิทธิพลของลัทธิคอมมิวนิสต์ แต่เพราะกระแสชาตินิยมที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ได้นำสองชาติเข้าสู่สงครามครั้งใหม่ที่มีทั้งการปะทะกันทั้งด้วยกำลังและการข่าวสาร ที่รุนแรงจนยังไม่มีใครบอกได้ว่าความขัดแย้งนี้จะจบลงอย่างไร

ความสัมพันธ์ระหว่างต้นฉบับนวนิยายกับภาพยนตร์พระเจ้าช้างเผือก ทำให้เห็นว่าเนื้อหาหลายส่วน โดยเฉพาะเรื่องรากฐานความคิดเเละบุคคลิกของพระเจ้าจักราถูกตัดทอนไปตามข้อจำกัดของสื่อภาพยนตร์ การกลับไปอ่านตัวบทจึงช่วยให้เข้าใจเจตนารมณ์ของนายปรีดี พนมยงค์เเละความหมายที่ต้องการสื่อสารเรื่องสันติภาพ

บทอวสานของ พระเจ้าช้างเผือก ตอนที่ 21 สันติภาพชั่วนิรันดร์ เผยบทสรุปของพระเจ้าจักราและเรณู พร้อมทิ้งท้ายด้วยสัจธรรมอันลึกซึ้งจากสมุหกลาโหมที่สะท้อนให้เห็นถึงพระราชหฤทัยของพระเจ้าช้างเผือก ผู้ทรงเลือกหนทางหลีกเลี่ยงสงครามเพื่อรักษาความสงบสุขของอาณาจักร

กำพล จำปาพันธ์ ชวนย้อนอ่านกวีนิพนธ์ต่อต้านสงครามของนายผี (อัศนี พลจันทร) นักคิด นักเขียนผู้มีจุดยืนต่อต้านจักรวรรดินิยมและสงคราม ผ่านบทกวีที่สะท้อนความเจ็บปวดของสามัญชน และการเรียกร้องสันติภาพที่ยังคงร่วมสมัย ทับซ้อนกับสถานการณ์โลกในปัจจุบันได้อย่างน่าทึ่ง

ในวาระครบรอบ 121 ปีชาตกาล "ศรีบูรพา" หรือ กุหลาบ สายประดิษฐ์ บุคคลสำคัญของโลกที่องค์การยูเนสโกยกย่อง รายการ PRIDI Interview ชวนอาจารย์ชมัยภร บางคมบาง (แสงกระจ่าง) ศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ ปี 2557 และประธานกองทุนศรีบูรพา มาร่วมสืบสานรอยทางของสามัญชนผู้ยิ่งใหญ่ท่านนี้

การประลอง ยุทธหัตถี ระหว่าง พระเจ้าจักรา และ พระเจ้าหงสา เมื่อกษัตริย์ทั้งสองเลือกตัดสินสงครามด้วยการต่อสู้ตัวต่อตัว เพื่อหลีกเลี่ยงการสูญเสียของทหารทั้งสองฝ่าย สะท้อนแนวคิดเรื่องศักดิ์ศรีของผู้นำ ความรับผิดชอบต่อชีวิตของผู้คน และอุดมคติเรื่องสันติภาพที่แฝงอยู่ในวรรณกรรมการเมืองชิ้นสำคัญของ ปรีดี พนมยงค์

สถาบันปรีดี พนมยงค์ ชวนพิเคราะห์วิกฤตโลกผ่านกรอบกฎหมายระหว่างประเทศ บทเรียนจากประวัติศาสตร์ และแนวคิด “สันติธรรม” ของปรีดี พนมยงค์ เพื่อเสนอหลักยืนที่ไทยควรธำรงไว้ในระเบียบโลกที่กำลังแปรเปลี่ยน และทบทวนจุดยืนของประเทศท่ามกลางภาวะโลกแตกขั้วที่ทวีความเข้มข้นขึ้น

วงศ์ พลนิกร นำเสนอ 5 เป้าหมายหลักของนโยบายต่างประเทศที่ประชาชนปรารถนา ได้แก่ การปฏิเสธสงคราม, การอยู่ร่วมกับเพื่อนบ้านโดยสันติ, การมีนโยบายอิสระไม่ตกเป็นเครื่องมือของมหาอำนาจ, ความร่วมมือทางเศรษฐกิจที่เท่าเทียม และการสร้างความมั่นคงผ่านมิตรภาพ