เล้ง ศรีสมวงศ์

จากจุดเริ่มต้นในประเทศอังกฤษ เมื่อ เล้ง ศรีสมวงศ์ และอาจารย์ปรีดี พนมยงค์ ได้ร่วมหัวจมท้าย มุ่งมั่นที่จะก่อร่างสร้างประชาธิปไตยให้ความเจริญเข้าสู่ประเทศไทย นับเป็นเวลากว่าหลายสิบปีที่ท่านทั้งสองได้ทำในสิ่งที่ตั้งใจแก่ชาติ ช่วยเหลือกัน ทั้งในหน้าที่การงานและในฐานะของเพื่อน แม้ว่าจะประสบปัญหาและความยากลำบากอย่างมากมาย จดหมายจาก เล้ง ศรีสมวงศ์ถึงอาจารย์ปรีดี พนมยงค์ ถือเป็นสิ่งที่ยืนยันถึงเจตนารมณ์อันแน่วแน่ในคำว่าเพื่อนและความปราถนาดีต่อผู้ร่วมงานของทั้งสองท่านได้เป็นอย่างดี

เล้ง ศรีสมวงศ์ สมาชิกคณะราษฎรสายพลเรือน ผู้ร่วมงานใกล้ชิดของปรีดี พนมยงค์ มีบทบาทสำคัญทั้งในการอภิวัฒน์สยาม พ.ศ. 2475 การวางรากฐานสำนักงานธนาคารชาติไทย และการบริหารการคลังของประเทศในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ต่อมาได้รับแต่งตั้งเป็นผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทยคนที่ 3 ชีวิตและการทำงานของเขาสะท้อนอุดมการณ์การรับใช้สาธารณะ ความสุจริต และความรับผิดชอบต่อประชาชน ดังคำกล่าวสำคัญว่า “การทำงานที่ธนาคารแห่งประเทศไทย ข้าพเจ้าถือว่ารับผิดชอบเงินของชาติ ไม่ใช่เงินของรัฐบาล” ซึ่งยังคงมีความหมายต่อสังคมไทยมาจนถึงปัจจุบัน

หนังสืออนุสรณ์งานศพ อาจจะเป็นมากกว่าของชำร่วยที่แจกให้แก่ผู้มาร่วมงาน หนังสืออนุสรณ์งานศพของ “เล้ง ศรีสมวงศ์” ก็เป็นมากกว่าหนังสือธรรมดาที่บอกเล่าแค่ชีวประวัติ เพราะหนังสือเล่มนี้เปิดเผยให้เห็นถึงการต่อสู้ตลอดระยะเวลาของชีวิต จากนักเรียนทุนต่างประเทศผู้ไม่หยุดอยู่แค่อาชีพครูผู้สอนหนังสือเด็ก หรือพนักงานของกรมรถไฟธรรมดา กลับกลายเป็นการเปิดเผยถึงชีวิตอันยิ่งใหญ่ของนักประชาธิปไตยผู้ร่วมต่อสู้กับความอยุติธรรม สรรค์สร้างระบบราชการที่เอื้อการทำงานทุกฝ่าย ยอมเล่นการเมืองซึ่งเป็นสิ่งที่ตนเองไม่ปรารถนาและเป็นหนึ่งในผู้วางรากฐานการธนาคารให้กับประเทศไทย นับได้ว่าหนังสืองานศพเล่มนี้เปรียบเสมือนประวัติศาสตร์แห่งยุคที่ควรค่าแก่การจดจำ

เรื่องเล่าเกร็ดประวัติศาสตร์ บางส่วนของเหตุการณ์สมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 ในพื้นที่อำเภอท่าฉาง จังหวัดสุราษฎร์ธานี กับเหตุการณ์ปฎิบัติการต่อต้านกองทัพญี่ปุ่นบนขบวนรถไฟสายใต้ที่ใช้บรรทุกหีบธนบัตร

อัตชีวประวัติของนายเล้ง ศรีสมวงศ์ ในการทำงานด้านการคลัง และการธนาคาร โดยเฉพาะในช่วงที่ดำรงตำแหน่งผู้ว่าการธนาตารแห่งประเทศไทย กับการดำเนินงานด้านธนาคารพาณิชย์ของเอกชน และความสัมพันธ์กับนายปรีดี พนมยงค์

นายปรีดี พนมยงค์ ได้มีข้อเขียนแสดงความเป็นมาของการเปลี่ยนแปลงการปกครองหรือการอภิวัฒน์สยามเมื่อคราว 24 มิถุนายน 2475 ซึ่งอาจกล่าวได้ว่าเป็นหลักฐานที่กล่าวแทนคณะราษฎร

ย้อนรอยฉากหลังทางประวัติศาสตร์และสาระสำคัญของ พ.ร.บ.ว่าด้วยการเลือกตั้งฯ ฉบับแรก ตลอดจนข้อวิจารณ์ของนายปรีดี โดยกล่าวถึงคำชี้แจงของที่มา ตั้งคำถาม และข้อสังเกตถึงการแก้ไข พ.ร.บ.ว่าด้วยการเลือกตั้งฯ พ.ศ. 2475 ต่อพระยามโนปกรณ์ฯ พร้อมด้วยถ้อยแถลง 18 ข้อ ซึ่งสะท้อนถึงการต่อสู้ในระบบรัฐสภาและยืนยันในหลักการระบอบประชาธิปไตยของนายปรีดี

ความพยายามของ 'นายปรีดี พนมยงค์' และ "คณะราษฎร" ว่าด้วยฐานคิดในการออกแบบการเลือกตั้งครั้งแรกของสยาม อีกทั้งอุปสรรคที่นายปรีดีต้องประสบด้วยเหตุ "ร่างเค้าโครงการเศรษฐกิจ" ครั้นเมื่อการเมืองกลับสู่สภาวะปกติและการเลือกตั้งได้บังเกิดในที่สุด ราษฎรสยามตื่นตัวและให้ความสำคัญต่อระบอบใหม่ ดังปรากฏบนหน้าหนังสือพิมพ์ "ประชาชาติ"

'ป๋วย อึ๊งภากรณ์' ผู้ที่ศรัทธาในความยุติธรรม เชื่อมั่นในความเท่าเทียม เคารพในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และปรารถนาที่จะเห็นโลกแห่งประชาธิปไตยที่สมบูรณ์พร้อมด้วยสันติประชาธรรม ตลอดจนมรดกทางความคิดที่ป๋วยได้สร้างไว้ขณะมีชีวิต คือ อุดมการณ์ที่ส่งต่อเพื่อจุดประกายให้แก่คนรุ่นหลังตลอดมา

การริเริ่มวางนโยบายทางเศรษฐกิจของประเทศไทยนั้น เกิดขึ้นครั้งแรกภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองสยามในปี พ.ศ. 2475