กุหลาบ สายประดิษฐ์

ในวาระครบรอบ 121 ปีชาตกาล "ศรีบูรพา" หรือ กุหลาบ สายประดิษฐ์ บุคคลสำคัญของโลกที่องค์การยูเนสโกยกย่อง รายการ PRIDI Interview ชวนอาจารย์ชมัยภร บางคมบาง (แสงกระจ่าง) ศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ ปี 2557 และประธานกองทุนศรีบูรพา มาร่วมสืบสานรอยทางของสามัญชนผู้ยิ่งใหญ่ท่านนี้

อาชญาสิทธิ์ ศรีสุวรรณ พาไปสำรวจผลงานยุคต้นของ กุหลาบ สายประดิษฐ์ (ศรีบูรพา) ภายใต้นามปากกา “หมอต๋อง” ที่พลิกบทบาทจากนักเขียนกลอนลำตัดการเมือง สู่ผู้เขียนคอลัมน์ศาลาธัมม์ เผยแพร่ข้อคิดทางพุทธศาสนาในหน้าหนังสือพิมพ์ธงไทย

“ศรีบูรพา” จะนำพาทุกท่านไปพบกับ “โทษ” ที่จะเกิดขึ้นต่อรัฐบาลเมื่อมีการจำกัดสิทธิและเสรีภาพของ “สื่อ” โดยยกเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ที่เกิดขึ้นในขณะนั้นมาประกอบ และได้ชี้ให้เห็นถึง “คุณ” ต่อรัฐบาลเมื่อมีการคืนสิทธิและเสรีภาพให้กับสื่อ

สุชาติ สวัสดิ์ศรีชี้ให้เห็นบทบาทของ กุหลาบ สายประดิษฐ์ ในฐานะนักหนังสือพิมพ์ที่มุ่งมั่นเผยแพร่แนวคิดประชาธิปไตย มนุษยภาพ และสันติภาพ ผ่านข้อเขียนการเมืองกว่า 3 ทศวรรษ ทั้งยังกล่าวถึงผู้อยู่เบื้องหลังการจัดพิมพ์ อาทิ ชนิด สายประดิษฐ์ สุภา ศิริมานนท์ ยศ วัชรเสถียร คำสิงห์ ศรีนอก ตลอดจนกลุ่มนักวิชาการที่ร่วมฟื้นฟูบทบาทของเขาในประวัติศาสตร์

บทความสะท้อนความรักและความผูกพันอันลึกซึ้งระหว่างวาณี พนมยงค์ กับสุรพันธ์ สายประดิษฐ์ ที่แม้จะมิใช่แฝดแท้ แต่ก็ร่วมชีวิต ฝ่าฟันการลี้ภัย การเมือง และเวลาร่วมกันกว่า 36 ปี เรื่องเล่าจากความทรงจำนี้เผยให้เห็นความเหมือนและต่างของทั้งสอง โดยมีฉากหลังคือการเมืองไทยยุคเปลี่ยนผ่าน และความหมายของชีวิตคู่ที่ผูกโยงด้วยอุดมการณ์เสรีภาพและประชาธิปไตย

 กุหลาบ สายประดิษฐ์ หรือศรีบูรพา ถือชะลอมออกจากคุกเมื่อวันพุธที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2500 หลังจากได้ประกันตัวและหลุดพ้นคดีกบฏสันติภาพ จากปกนิตยสาร ปิยมิตรวันจันทร์ ในชะลอมมีแมว ชื่อ ‘ไอ้เสือ’ที่มา: มติชน 

กุหลาบ สายประดิษฐ์ ชี้ให้เห็นว่า ไม่มีความอยุติธรรมใดที่จะแยกจิตวิญญาณนั้นออกไปจากตัวของนักศึกษา ม.ธ.ก. ได้ อันเนื่องมาจากมรสุมทางการเมืองในมหาวิทยาลัยแห่งนี้

บางส่วนของเนื้อหาในวันก่อการอภิวัฒน์เกี่ยวกับบทบาทและลักษณะนิสัยของพระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) จากหนังสือเบื้องหลังการปฏิวัติ 2475

ประชาชนอ่านข่าวโดยขาดการวิเคราะห์อย่างลึกซึ้ง ทำให้เกิดความเข้าใจผิดเกี่ยวกับข่าวการเมือง โดยเฉพาะข่าวที่มีจุดประสงค์เพื่อโฆษณาชวนเชื่อ ข่าวประเภทนี้อาจก่อให้เกิดความรุนแรงมากกว่าการให้ความรู้ ดังนั้น สื่อมวลชนจึงต้องยึดมั่นในความซื่อสัตย์ เพื่อให้ประชาชนมีวิจารณญาณในการรับข้อมูล

แนวคิดของกุหลาบ สายประดิษฐ์ ที่เสนอแนวทางปฏิวัติทางภูมิปัญญาโดยให้ความสำคัญกับ “ความเป็นมนุษย์” ที่เท่าเทียมกันในระดับพื้นฐาน ไม่ว่ามนุษย์จะมีที่มาแบบใด ล้วนมีศักยภาพแห่งเหตุผลและจิตสำนึกเท่าเทียมกัน