คณะราษฎร

คืนวันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2475 ขณะมีอายุ 29 ปี ม.ล.กรีร่วมกับสมาชิกคณะราษฎรอีกสามคนปฏิบัติภารกิจตัดสายโทรเลขบริเวณตลิ่งชัน เพื่อตัดช่องทางส่งข่าวในช่วงเริ่มต้นของการอภิวัฒน์ เช้าวันต่อมา สยามเปลี่ยนผ่านจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์เข้าสู่ระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญประชาธิปไตย ต่อมาเขายังทำหน้าที่ในสภาผู้แทนราษฎรชุดแรก ร่วมพิทักษ์รัฐธรรมนูญเมื่อเกิดกบฏบวรเดช และเข้าร่วมขบวนการเสรีไทยต่อต้านญี่ปุ่น นาม “เดชาติวงศ์” ยังคงปรากฏอยู่บนสะพานข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาที่นครสวรรค์ เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่หม่อมหลวงกรี เดชาติวงศ์ วิศวกรรถไฟ สมาชิกคณะราษฎร และผู้ทำงานด้านคมนาคมซึ่งอุทิศชีวิตให้แก่ราชการจนวาระสุดท้าย

ประเทศไทยมีประวัติศาสตร์บาดแผลจากเหตุการณ์ความรุนแรงอยู่หลายครั้ง คำถามสำคัญคือเราเรียนรู้อะไรบ้างจากเรื่องเหล่านั้น ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พัทธ์ธีรา นาคอุไรรัตน์ให้มุมมองที่น่าสนใจว่า หากเราให้ความสำคัญกับการเรียนการสอนเรื่อง “สันติศึกษา” และนำเอาแนวคิดดั้งเดิมของปรีดี พนมยงค์และเสรีไทยในด้านสันติภาพมาปรับใช้ สังคมไทยก็อาจไร้ซึ่งอดีตที่เต็มไปด้วยบาดแผลก็เป็นได้

ความสำคัญของวันสันติภาพไทย ก็อาจจะต้องย้อนมองไปถึงเหตุการณ์สำคัญซึ่งนำไปสู่การประกาศสันติภาพของปรีดี พนมยงค์ และกระบวนการที่ทำให้ได้มาซึ่งเสรีภาพของประชาชนชาวไทย และการส่งเสริมเสรีภาพของประชาชนชาวไทยผ่านหลัก 6 ประการของคณะราษฎร ก็มีส่วนให้กระบวนการประชาธิปไตยในประเทศไทยมีการพัฒนาที่มากขึ้น

มิตรภาพของหม่อมเจ้าศุภสวัสดิ์วงศ์สนิท สวัสดิวัตน หรือ “ท่านชิ้น” กับปรีดี พนมยงค์ ดูจะเริ่มต้นเมื่อเอกราชและอนาคตของประเทศตกอยู่ในภาวะคับขัน ทั้งสองท่านได้ร่วมมือกันด้วยความเคารพและความไว้วางใจ เพื่อให้ประโยชน์สูงสุดตกแก่ประเทศชาติและประชาชนเป็นหลัก เป็นมิตรภาพที่เหนือกว่าความสัมพันธ์ส่วนบุคคล แสดงให้เห็นว่าในความแตกต่าง ความเข้าใจและการยอมรับซึ่งกันและกันสามารถเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้

บันทึกความทรงจำที่ปรีดี พนมยงค์ เขียนขึ้นเพื่อรำลึกถึง นายซิม วีระไวทยะ หนึ่งในผู้ร่วมก่อการคณะราษฎร โดยเล่าถึงประวัติชีวิต บทบาททางการเมือง และการทำงานเพื่อประเทศของนายซิม ตั้งแต่ก่อนจนถึงหลังการอภิวัฒน์ 2475 พร้อมสะท้อนความสัมพันธ์อันใกล้ชิดระหว่างทั้งสอง และช่วยให้เห็นบทบาทของนายซิมในฐานะบุคคลสำคัญผู้ร่วมสร้างประวัติศาสตร์ประชาธิปไตยไทย

เป็นเวลานานที่พระบรมรูป 6 พระองค์บนยอดเสาศาลากลางจังหวัดพระนครศรีอยุธยาหลังเก่า ถูกเข้าใจว่าเป็นผลงานของศิลป์ พีระศรี แต่หลักฐานจากหอจดหมายเหตุแห่งชาติชี้ว่า ผู้รับผิดชอบการออกแบบและจัดสร้างคือ หม่อมเจ้าสมัยเฉลิม กฤดากร และทีมงานกรมศิลปากร

มรดกตกทอดจากการรัฐประหารและเผด็จการเงียบ ได้สร้างความชินชาต่อความผิดปกติทางการเมือง และตอกย้ำความเหลื่อมล้ำทั้งในมิติการศึกษาและเศรษฐกิจ การย้อนมองเจตนารมณ์ "รัฐสวัสดิการ" ของปรีดี พนมยงค์ จึงไม่ใช่เรื่องล้าสมัย แต่คือเข็มทิศสำคัญในการโอบอุ้มประชาชนผู้พ่ายแพ้ในระบบทุนนิยม เพื่อสร้างความเสมอภาคและสังคมที่สร้างสรรค์อย่างแท้จริง

หลักหกประการของคณะราษฎร ถูกสะท้อนผ่านสื่อสิ่งพิมพ์อย่างหนังสือที่ระลึกวันชาติทั้งสามเล่ม ทำหน้าที่รายงานผลประกอบการประจำปีของรัฐบาลผ่านกราฟและสถิติ ซึ่งสามารถแสดงให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างระบอบเก่าและระบอบใหม่ จึงทำให้เห็นได้ว่ารัฐบาลคณะราษฎรให้ความสำคัญกับประชาชนเป็นหลักสำคัญ

หลักหกประการ เปรียบเหมือนกับสัญญาประชาคมที่คณะราษฎรได้ให้ไว้กับประชาชน เมื่อมองลึกลงไปจะเห็นว่าปรีดี พนมยงค์และคณะราษฎรได้ทำตามคำมั่นสัญญาในระดับหนึ่ง ซึ่งสะท้อนออกมาในรูปแบบต่าง ๆ เช่น การเจรจาแก้ไขสนธิสัญญาระหว่างประเทศที่ไม่เป็นธรรมสำเร็จ การจัดตั้งธนาคารแห่งชาติ รวมถึงการได้มาซึ่งรัฐธรรมนูญ หลักหกประการ จึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง

มรดกคณะราษฎรคือรากฐานของรัฐสวัสดิการ คือข้อสรุปสำคัญที่ รศ.ดร.ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี กล่าวในการสะท้อนถึงเจตนารมณ์หลัก 6 ประการสู่การสร้างความสุขสมบูรณ์ของราษฎรในโลกสมัยใหม่ โดยชี้ว่าการสร้างประชาธิปไตยที่สมบูรณ์ไม่อาจแยกขาดจากความเป็นธรรมทางเศรษฐกิจ