คณะราษฎร

PRIDI Talks #36 94 ปี อภิวัฒน์สยาม หลัก 6 ประการกับรัฐสวัสดิการ :ความเสมอภาค การศึกษา และเศรษฐกิจไทยในวันนี้วันพุธที่ 24 มิถุนายน 2569เวลา 13:30 - 17:00 น.ณ สถาบันปรีดี พนมยงค์ ซอยสุขุมวิท 55 (ทองหล่อ) 

ความสัมพันธ์ระหว่าง สงวน ตุลารักษ์ และ มนัส จรรยงค์ สองเพื่อนสนิทที่เติบโตมาจากสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน แต่มีความเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์อภิวัฒน์สยาม 2475 ในฐานะผู้มีบทบาทในการสนับสนุนการอภิวัฒน์สยาม

ปรีดี พนมยงค์สำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนกฎหมายด้วยเกียรตินิยม และได้รับทุนไปศึกษาต่อที่ประเทศฝรั่งเศส โดยศึกษากฎหมายที่มหาวิทยาลัยก็อง (Caen) และต่อระดับปริญญาเอกที่กรุงปารีส ระหว่างศึกษา ท่านได้รับอิทธิพลจากวิชาเศรษฐศาสตร์จนเชื่อว่าปัญหาเศรษฐกิจเป็นรากฐานสำคัญของการเมืองและ กฎหมาย

มหาวิทยาลัยย่อมอุปมาประดุจบ่อน้ำ บำบัดความกระหายของราษฎร ผู้สมัครแสวงหาความรู้อันเป็นสิทธิและโอกาสที่เขาควรมีควรได้ตามหลักแห่งเสรีภาพในการศึกษา เบื้องหลังวาทะอันทรงพลังที่ปรีดี พนมยงค์ ได้กล่าวรายงานในพิธีเปิดมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง

สำรวจมรดกคณะราษฎรผ่านประวัติศาสตร์ท้องถิ่น แกะร่องรอยก่อนวันอภิวัฒน์สยาม ณ “วัดแคนอก” จังหวัดนนทบุรี ศาสนสถานบนทำเลชัยภูมิ “หัวมังกร” ที่มีความผูกพันและเป็นอนุสรณ์สถานสำคัญของ “พระยาพหลพลพยุหเสนา” ผู้นำคณะราษฎร

เมื่อ “กรุงเก่า” กลายเป็นพื้นที่ทดลองของระบอบใหม่ การบูรณะอยุธยาในทศวรรษ 2480 ภายใต้การนำของปรีดี พนมยงค์ และคณะ “สามหลวง” จึงไม่ใช่เพียงการซ่อมแซมโบราณสถาน แต่คือการเปลี่ยนสถานะที่ดินจากพระราชอำนาจสู่ “ของราษฎร” พร้อมวางรากฐานการพัฒนาเมืองที่เชื่อมโยงระบบคมนาคม สาธารณสุข และการอนุรักษ์สมบัติของชาติให้เป็นหนึ่งเดียวกับวิถีชีวิตคนท้องถิ่น

กำพล จำปาพันธ์ อธิบายถึงบทบาทของปรีดี พนมยงค์ ในการผลักดัน พ.ร.บ. โอนกรรมสิทธิ์ที่ดินเกาะเมืองอยุธยา พ.ศ. 2481 เพื่อแก้ปัญหาที่ดินรกร้าง โดยเปิดโอกาสให้ราษฎรเข้ามาอยู่อาศัยและพัฒนาเมือง ควบคู่ไปกับการอนุรักษ์โบราณสถาน

ขุนศรีศรากร หนึ่งในคณะผู้ก่อการอภิวัฒน์ 2475 ผู้อยู่ร่วมในเหตุการณ์นองเลือดแรกของรุ่งอรุณแห่งการเปลี่ยนแปลงการปกครอง นริศ จรัสจรรยาวงศ์ พาผู้อ่านรู้จักกับชลอ ศรีศรากร จากท่านขุนระบอบเดิม สู่นายตำรวจในระบอบใหม่ และพระปุณณะวังโสในปัจฉิมวัย

สำรวจความพยายามครั้งสำคัญของรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ในช่วงทศวรรษ 2480 ที่ใช้อุดมการณ์ชาตินิยมทางเศรษฐกิจเป็นเครื่องมือสำคัญในการปลดแอกสยามจากร่มเงาของชาติตะวันตกและพ่อค้าชาวจีน

บทความโดย ศ. ดร.พอพันธ์ อุยยานนท์ วิเคราะห์ข้อจำกัดการพัฒนาเศรษฐกิจของคณะราษฎร ช่วงปี พ.ศ. 2475-2484 แม้จะมีความพยายามสร้างรัฐวิสาหกิจและสงวนอาชีพให้คนไทย แต่การพัฒนาอุตสาหกรรมกลับไปไม่สุดทาง เนื่องจากการถูกยับยั้งเค้าโครงการเศรษฐกิจ