เค้าโครงการเศรษฐกิจ

บทความตอนแรกจากชุด 3 ตอนนี้ย้อนไปที่คำมั่นในหลัก 6 ประการของคณะราษฎรว่าจะไม่ปล่อยให้ราษฎรอดอยาก และเค้าโครงการเศรษฐกิจของปรีดี พนมยงค์ ที่เสนอให้รัฐดูแลราษฎรตั้งแต่เกิดจนตาย เอกสารฉบับนั้นถูกโจมตีจนตกไป และไทยต้องรอเกือบ 60 ปีกว่าจะมีกฎหมายประกันสังคมที่ใช้ได้จริง ปัจจุบันสวัสดิการไทยยังเป็นโมเสกที่ปะต่อจากหลายระบบจนมีรอยต่อที่คนตกหล่น ผู้เขียนระบุช่องว่างใหญ่ 5 ด้าน ได้แก่ การดูแลระยะยาว การลาเลี้ยงดูบุตร การดูแลเด็กเล็ก รายได้ยามตกงานของคนทำงานอิสระและแรงงานแพลตฟอร์ม และการฟื้นฟูผู้ทุพพลภาพ ผู้เขียนเสนอว่าก่อนถามว่าเงินพอหรือไม่ ต้องดูก่อนว่าเงินที่มีอยู่ถูกใช้ดีที่สุดแล้วหรือยัง และการตั้งชื่อความเสี่ยงของชีวิตให้ครบคือจุดเริ่มของสิทธิที่ประชาชนตรวจสอบและทวงถามได้

กบฏบวรเดช พ.ศ. 2476 เป็นวิกฤตสำคัญของระบอบประชาธิปไตยหลังการอภิวัฒน์ พ.ศ. 2475 กองทหารหัวเมืองเคลื่อนกำลังเข้าประชิดพระนคร เพื่อบังคับให้รัฐบาลพระยาพหลพลพยุหเสนาลาออก ฝ่ายกบฏอ้างความจงรักภักดีและกล่าวหาปรีดี พนมยงค์ ว่าเป็นคอมมิวนิสต์ เหตุการณ์สะท้อนความขัดแย้งเรื่องเค้าโครงการเศรษฐกิจ การจัดสรรอำนาจ และพระราชอำนาจ รัฐบาลและราษฎรส่วนหนึ่งร่วมต่อต้านกบฏ เพื่อพิทักษ์รัฐธรรมนูญและระบอบประชาธิปไตย แม้ฝ่ายกบฏพ่ายแพ้ แต่กระแสโต้อภิวัฒน์และความเป็นปฏิปักษ์ต่อปรีดียังคงดำเนินต่อไป จนถึงรัฐประหาร พ.ศ. 2490 ที่โค่นรัฐบาลฝ่ายปรีดีและยกเลิกรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2489 แสดงให้เห็นว่าการต่อสู้เพื่ออำนาจของราษฎรยังไม่สิ้นสุด

เมื่อปรีดี พนมยงค์ ชักชวนให้ร่วมเปลี่ยนแปลงการปกครอง หลวงสิริราชไมตรี (จรูญ สิงหเสนี) มีทั้งบรรดาศักดิ์และหน้าที่การงานในสถานทูตสยาม ณ กรุงปารีสแล้ว อะไรทำให้ข้าราชการผู้นี้เลือกนำอนาคตของตนเข้าเสี่ยง และร่วมเป็นหนึ่งในเจ็ดผู้ก่อตั้งคณะราษฎร จากทหารอาสาสงครามโลกครั้งที่หนึ่งสู่ผู้ร่วมก่อการ นักการทูต และราชเลขานุการในพระองค์รัชกาลที่ 8 บทความนี้ย้อนเส้นทางชีวิตของหลวงสิริราชไมตรี พร้อมเรื่องราวมิตรภาพกับปรีดีที่ผูกพันถึงสองครอบครัว ผ่านจดหมาย ความทรงจำ และข้อถกเถียงเรื่องการก่อตั้งคณะราษฎร ในวาระ 128 ปีชาตกาล ร่วมรู้จักชีวิตเบื้องหลังชื่อ “หลวงสิริราชไมตรี” และความมุ่งหมายเพื่อชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และรัฐธรรมนูญ ที่เขาฝากไว้ในบทกวี “คณะราษฎร์รำพึง” ท่ามกลางความอาลัยต่อเพื่อนและความหวังต่อบ้านเมือง

จากจุดเริ่มต้นของการสร้างกลไกในการตรวจสอบการทำงานของรัฐจากคณะกรรมการกฤษฎีกาที่ตั้งขึ้นโดยอาจารย์ปรีดีจนถึงปัจจุบันที่กลายมาเป็นศาลปกครองกลาง ผ่านกาลเวลามาอย่างยาวนานถึงเก้าทศวรรษ แต่สิ่งที่เกิดขึ้นยังไม่สามารถที่จะให้คำตอบอันชัดเจนกับคดีความข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานภาครัฐกับประชาชน เช่น คดีการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 2569 ซึ่งอาจเป็นเพราะศาลปกครองกลางยังไม่มีอำนาจมากพอที่จะนำมาใช้เพื่อสร้างความยุติธรรมให้แก่ทุกฝ่ายหรืออำนาจฝ่ายการเมืองจะสามารถเอื้อมมือเข้าไปครอบงำการตรวจสอบในครั้งนี้ได้

ตอนสุดท้ายของชุดบทความ “บำนาญประกันสังคม CARE” ชวนสำรวจเสาหลักที่ 3 ของระบบบำนาญ หรือระบบสะสมทุนส่วนบุคคล (Defined Contribution) ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการสร้างความมั่นคงทางการเงินหลังเกษียณ บทความวิเคราะห์ข้อจำกัดของระบบออมเพื่อวัยชราของไทย พร้อมเสนอแนวทางขยายความครอบคลุมผ่านกลไก Auto-enrollment และศึกษาบทเรียนจากออสเตรเลีย เพื่อนำไปสู่ระบบบำนาญ 3 เสาหลักที่เข้มแข็งและยั่งยืนสำหรับคนไทยทุกคน

จากเค้าโครงการเศรษฐกิจของนายปรีดี พนมยงค์ 90 ปีผ่านไป ประเทศไทยกลับมาเผชิญโจทย์เดิมอีกครั้งในบริบทที่หนักหน่วงกว่าเดิมหลายเท่า สังคมไทยเข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอด เร็วกว่าประเทศรายได้สูงส่วนใหญ่ในโลก ขณะที่ระบบบำนาญที่มีอยู่ยังกระจัดกระจายและครอบคลุมประชากรเพียงบางส่วน

มรดกสำคัญที่สุดของการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ไม่ใช่เพียงการมีรัฐธรรมนูญหรือสภาผู้แทนราษฎร แต่คือการเปลี่ยนสถานะของประชาชนจากไพร่ฟ้าข้าแผ่นดิน มาเป็นพลเมืองที่มีสิทธิและสามารถเรียกร้องความรับผิดชอบจากรัฐได้

บทความโดย ศ. ดร.พอพันธ์ อุยยานนท์ วิเคราะห์ข้อจำกัดการพัฒนาเศรษฐกิจของคณะราษฎร ช่วงปี พ.ศ. 2475-2484 แม้จะมีความพยายามสร้างรัฐวิสาหกิจและสงวนอาชีพให้คนไทย แต่การพัฒนาอุตสาหกรรมกลับไปไม่สุดทาง เนื่องจากการถูกยับยั้งเค้าโครงการเศรษฐกิจ

นฤมล ทับจุมพล วิเคราะห์วิสัยทัศน์ของนายปรีดีในการสร้างสันติภาพที่ครอบคลุมถึง "สันติภาพเชิงโครงสร้าง" ผ่านหลัก 6 ประการของคณะราษฎรและภาพยนตร์ "พระเจ้าช้างเผือก" ที่มุ่งลดความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจและสังคม ควบคู่ไปกับการใช้ขันติธรรมและกลไกยุติธรรมที่เท่าเทียมเพื่อแก้ไขความขัดแย้งอย่างยั่งยืน

ต่อเนื่องจากตอนที่แล้ว เศรษฐกิจประชาธิปไตย ของนายปรีดี พนมยงค์ ตอนที่ 2 เจาะลึกแนวคิดการจัดการ "เงินทุน" ของชาติ ทั้งการบุกเบิกตั้งสำนักงานธนาคารชาติเพื่อระดมเงินออม การออกพันธบัตร และนโยบายภาษีทางอ้อม ตลอดจนการบริหารทุนต่างชาติเพื่อนำเข้าเทคโนโลยีโดยไม่ปล่อยให้เข้ามาครอบงำเศรษฐกิจไทย