เสรีไทย

ทำความรู้จัก "ทวี บุณยเกตุ" อดีตนายกฯ 17 วัน ที่เป็นมากกว่าสถิติอันแสนสั้น ผ่านบทความของ นริศ จรัสจรรยาวงศ์ ซึ่งชี้ให้เห็นบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์ ทั้งการเป็นผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร 2475 และการเป็น "มือขวา" ของปรีดี พนมยงค์ ในขบวนการเสรีไทย

บทความบอกเล่าความทรงจำของ ดร.เลิศลักษณ์ ส.บุรุษพัฒน์ ที่มีต่อบิดา "ดร.ไสว สุทธิพิทักษ์" เนื่องในวาระ 109 ปี ชาตกาล ย้อนรอยเส้นทางชีวิตตั้งแต่นักศึกษาธรรมศาสตร์ สมาชิกขบวนการเสรีไทย ไปจนถึงการเป็นนักธุรกิจและผู้ก่อตั้งมหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์

เนื่องในวาระ 112 ปีชาตกาลของนายชิต เวชประสิทธิ์ อดีต ส.ส. ภูเก็ต และศิษย์เก่าธรรมศาสตร์ ผู้เป็นบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์การเมืองไทย ทั้งในฐานะเสรีไทยที่ได้รับฉายา "นายทะเบียน" คู่ใจนายปรีดี พนมยงค์ และเป็นทนายความว่าความคดีการเมืองที่สำคัญต่าง ๆ

เมื่อประชาธิปไตย สวัสดิการ และสันติภาพเป็นเงื่อนไขที่ต้องเดินไปพร้อมกัน คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่าใครชนะการเลือกตั้ง แต่คือสังคมไทยกำลังเดินเข้าใกล้หรือห่างออกจาก “ราษฎรที่มีอิสรภาพ มีหลักประกัน และอยู่ในสันติ” มากเพียงใด

เสรีไทยบนอีกเวทีหนึ่ง ในตอนจบ เล่าถึงการก่อตั้งหน่วยสื่อข่าวอิสระเพื่อสื่อสารข้อเท็จจริงผ่านสื่อมวลชนสหรัฐฯ และการเจรจาทางการทูตเพื่อขอให้สหรัฐฯ ช่วยสนับสนุนการผ่อนปรนเงื่อนไขในสนธิสัญญาสันติภาพของอังกฤษกับไทย รวมถึงการเจรจาขอปลดระงับเงินตราเพื่อนำมาใช้ฟื้นฟูประเทศ

พระพิศาลสุขุมวิท (ประสบ สุขุม) บันทึกภารกิจลับเสรีไทยสายอเมริกา ที่ได้รับมอบหมายจาก ปรีดี พนมยงค์ (รู้ธ) ให้เดินทางข้ามโลกไปเจรจาทางการเมืองและการทหาร เพื่อชี้แจงให้สหรัฐฯ เข้าใจว่า "คนไทยอยู่ข้างสัมพันธมิตร"

บทกวีโดย ทวีปวร ที่ร้อยเรียงถ้อยคำด้วยสำนวนอันเป็นเอกลักษณ์ เพื่อสดุดีและรำลึกถึงคุณูปการของ นายปรีดี พนมยงค์ ทั้งในฐานะผู้ประศาสน์การ และหัวหน้าเสรีไทย สะท้อนความผูกพันลึกซึ้งระหว่างบุคคลและจิตวิญญาณแห่งธรรมศาสตร์

รัฐประหารในวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 พลโทผิน ชุณหะวัณ ได้รัฐประหารรัฐบาลของ พล.ร.ต.ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ ถูกเรียกให้ไปรายงานตัว ส่วนมากไม่ปฏิบัติตามจึงถูกประกาศจับ โดยให้สินบนเป็นรายบุคคล โดยเฉพาะนายเตียง ศิริขันธ์ มีสินบนนำจับ 5,000 บาท

บทบาทของ สหัส กาญจนพังคะ ทั้งในฐานะนักการศึกษา นักแปลผลงานนักเศรษฐศาสตร์ชาวฝรั่งเศสอย่าง ชาร์ลส จี๊ด ที่เชื่อมโยงระหว่างโลกวิชาการ ความคิดเศรษฐศาสตร์การเมือง จนความสัมพันธ์ทางปัญญาที่พาดผ่านมาถึง นายปรีดี พนมยงค์ ผู้บุกเบิกแนวคิดสมัยใหม่ในสังคมไทย

ก่อนที่ครูเตียง ศิริขันธ์ จะก้าวเข้าสู่เส้นทางการเมืองในฐานะผู้แทนราษฎรและรัฐมนตรี ชีวิตของท่านได้ผ่านประสบการณ์ในโลกของการศึกษา งานเขียน และความตื่นตัวทางความคิดทางการเมืองภายใต้บริบทหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 มาอย่างเข้มข้น บทความนี้ย้อนสำรวจเส้นทางชีวิตของครูหนุ่มจากสกลนคร ผู้ใช้การศึกษาและงานหนังสือเป็นพื้นที่เพาะบ่มอุดมการณ์ ก่อนจะก้าวสู่บทบาท “นักการเมืองประชาธิปไตย” อย่างเต็มตัว