เสรีไทย

เสรีไทยบนอีกเวทีหนึ่ง ในตอนจบ เล่าถึงการก่อตั้งหน่วยสื่อข่าวอิสระเพื่อสื่อสารข้อเท็จจริงผ่านสื่อมวลชนสหรัฐฯ และการเจรจาทางการทูตเพื่อขอให้สหรัฐฯ ช่วยสนับสนุนการผ่อนปรนเงื่อนไขในสนธิสัญญาสันติภาพของอังกฤษกับไทย รวมถึงการเจรจาขอปลดระงับเงินตราเพื่อนำมาใช้ฟื้นฟูประเทศ

พระพิศาลสุขุมวิท (ประสบ สุขุม) บันทึกภารกิจลับเสรีไทยสายอเมริกา ที่ได้รับมอบหมายจาก ปรีดี พนมยงค์ (รู้ธ) ให้เดินทางข้ามโลกไปเจรจาทางการเมืองและการทหาร เพื่อชี้แจงให้สหรัฐฯ เข้าใจว่า "คนไทยอยู่ข้างสัมพันธมิตร"

บทกวีโดย ทวีปวร ที่ร้อยเรียงถ้อยคำด้วยสำนวนอันเป็นเอกลักษณ์ เพื่อสดุดีและรำลึกถึงคุณูปการของ นายปรีดี พนมยงค์ ทั้งในฐานะผู้ประศาสน์การ และหัวหน้าเสรีไทย สะท้อนความผูกพันลึกซึ้งระหว่างบุคคลและจิตวิญญาณแห่งธรรมศาสตร์

รัฐประหารในวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 พลโทผิน ชุณหะวัณ ได้รัฐประหารรัฐบาลของ พล.ร.ต.ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ ถูกเรียกให้ไปรายงานตัว ส่วนมากไม่ปฏิบัติตามจึงถูกประกาศจับ โดยให้สินบนเป็นรายบุคคล โดยเฉพาะนายเตียง ศิริขันธ์ มีสินบนนำจับ 5,000 บาท

บทบาทของ สหัส กาญจนพังคะ ทั้งในฐานะนักการศึกษา นักแปลผลงานนักเศรษฐศาสตร์ชาวฝรั่งเศสอย่าง ชาร์ลส จี๊ด ที่เชื่อมโยงระหว่างโลกวิชาการ ความคิดเศรษฐศาสตร์การเมือง จนความสัมพันธ์ทางปัญญาที่พาดผ่านมาถึง นายปรีดี พนมยงค์ ผู้บุกเบิกแนวคิดสมัยใหม่ในสังคมไทย

ก่อนที่ครูเตียง ศิริขันธ์ จะก้าวเข้าสู่เส้นทางการเมืองในฐานะผู้แทนราษฎรและรัฐมนตรี ชีวิตของท่านได้ผ่านประสบการณ์ในโลกของการศึกษา งานเขียน และความตื่นตัวทางความคิดทางการเมืองภายใต้บริบทหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 มาอย่างเข้มข้น บทความนี้ย้อนสำรวจเส้นทางชีวิตของครูหนุ่มจากสกลนคร ผู้ใช้การศึกษาและงานหนังสือเป็นพื้นที่เพาะบ่มอุดมการณ์ ก่อนจะก้าวสู่บทบาท “นักการเมืองประชาธิปไตย” อย่างเต็มตัว

บันทึกความทรงจำของครอบครัว “ครอง จันดาวงศ์” ผู้นำการเมืองท้องถิ่นสายอีสานผู้ยืนหยัดต่อสู้เพื่อความเป็นธรรมให้ประชาชน ผ่านเรื่องราวตั้งแต่วัยเด็กในอำเภอสว่างแดนดิน ชีวิตเรียบง่ายในชนบท ความผันผวนจากการเมืองแห่งยุคเผด็จการ ไปจนถึงผลกระทบอันยาวนานต่อครอบครัว การถูกจับกุม ประหารชีวิต และความยากลำบากที่มารดาและลูก ๆ ต้องเผชิญ บทความสะท้อนให้เห็นถึงต้นทุนชีวิตของผู้ต่อสู้ทางการเมืองในภาคอีสาน และความเข้มแข็งของครอบครัวที่ยืนหยัดแบกรับผลของอุดมการณ์อย่างไม่ย่อท้อ

หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 อังกฤษกลับเข้าปกครองมลายูแต่ต้องเผชิญกับความขัดแย้งของคนในพื้นที่รวมทั้งคนในพื้นที่ที่ไม่พอใจการปกครองของอังกฤษ จึงมีกลุ่มคนที่หลบหนีการปกครองอังกฤษเข้ามาในชายแดนไทย ทำให้ทหารอังกฤษต้องรุกล้ำอธิปไตยของไทยเพื่อปราบปราม ก่อให้เกิดความขัดแย้งทางการทูต

ความต้องการให้ประเทศเป็นประชาธิปไตยปรากฎขึ้นได้แม้จากคนใน ‘พวกวรรณะเก่า’ การต่อสู้เพื่อประชาธิปไตย เอกราช และอธิปไตย จึงเป็นเรื่องของผู้รักชาติทุกคน

ตำบลหนองม่วงไข่ ตำบลขนาดเล็กในจังหวัดแพร่ซึ่งเป็นฐานที่มั่นสำคัญของเสรีไทยสายเหนือ บทบาทของชาวบ้านทั้งตำบลที่ช่วยเหลือกิจการของเสรีไทยด้วยแรงกายแรงใจ และรักษาความลับเพื่อต่อต้านการเข้ามาของทหารญี่ปุ่น