รัฐธรรมนูญ

รำลึกวันพระบรมราชสมภพรัชกาลที่ 8 ผ่านพระราชบทบาทด้านเอกราช สันติภาพ และประชาธิปไตย ท่ามกลางสงครามโลกครั้งที่สองและการฟื้นฟูประเทศ โดยมีปรีดี พนมยงค์ ปฏิบัติหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ควบคู่กับการนำขบวนการเสรีไทย ก่อนดำรงตำแหน่งรัฐบุรุษอาวุโสและนายกรัฐมนตรี ขณะที่พระราชโทรเลข พระราชดำรัส และการยกย่องปรีดีเป็นรัฐบุรุษอาวุโส สะท้อนถึงความไว้วางพระราชหฤทัยและการให้ความสำคัญต่อการปฏิบัติหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญ รวมถึงความร่วมมือระหว่างพระมหากษัตริย์ รัฐบาล และสภาผู้แทนราษฎรในการสถาปนารัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2489 ซึ่งยืนยันอำนาจอธิปไตยของปวงชน ความเสมอภาค และเสรีภาพ อันเป็นพระราชกรณียกิจสำคัญก่อนเสด็จสวรรคตเพียงหนึ่งเดือน

พิชัย รัตตกุล เป็นนักการเมืองผู้มีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมประชาธิปไตยและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศเขาร่วมเรียกร้องรัฐธรรมนูญก่อนเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 และร่วมสถาปนาความสัมพันธ์ไทย–เวียดนาม อีกทั้งยังเป็นประธานโรตารีสากลคนแรกของไทย ซึ่งสะท้อนบทบาทด้านการสร้างความร่วมมือ โดยแนวคิดสำคัญของเขาคือการรับฟัง เคารพผู้อื่น และไม่เพิกเฉยต่อความไม่เป็นธรรม เรื่องราวชีวิตสะท้อนทั้งความสำเร็จ ความขัดแย้ง และข้อจำกัดในการทำงานการเมือง โดยมรดกทางความคิดของเขาเป็นบทเรียนเรื่องความรับผิดชอบต่อสังคมและการเคารพความเห็นต่างซึ่งสามารถนำไปปรับใช้กับการเมืองและการสร้างสันติภาพในคนรุ่นต่อไป

บทสัมภาษณ์พิเศษจาก ดร.พิจิตต รัตตกุล ที่เล่าเรื่องราวของ พิชัย รัตตกุล ผู้เป็นทั้งบิดาและนักประชาธิปไตย ที่ยอมรับความเห็นต่างและเปิดโอกาสให้คนหลายๆคนในสังคมได้มีโอกาสในการแสดงออกและพูดคุย รวมทั้งยึดมั่นในเจตนารมณ์ของสันติภาพ และได้ก้าวสู่เส้นทางนักการเมืองที่ก้าวสู่จุดสูงสุดของชีวิตการเมือง กับตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ได้ร่วมเปิดทางสู่การสร้างรัฐธรรมนูญฉบับประชาชนที่แท้จริง ซึ่งสิ่งที่ พิชัย รัตตกุล ได้ริเริ่มและลงมือทำนั้นได้แรงบันดาลใจจากอาจารย์ปรีดี พนมยงค์และคุณูปการในการก่อร่างสร้างประชาธิปไตยของคณะราษฎรเป็นแรงผลักดันนั่นเอง

ศาลปกครองกลางของไทย ถือได้ว่าเป็นศาลพิเศษที่แตกต่างออกไปจากศาลแพ่งและศาลอาญา ซึ่งหลักใหญ่ใจความของศาลปกครองนั้น มีอำนาจหน้าที่ในการตัดสินคดีความที่เกี่ยวข้องระหว่างรัฐกับประชาชนที่ลึกซึ้งและละเอียดอ่อนมากกว่าการลงโทษตัดสินลงโทษตามหลักทั่วไป โดยความพิเศษของศาลปกครองนั้นอาจเปรียบเสมือนได้กับองค์กรอิสระที่ใช้ในการตรวจสอบอำนาจหน้าที่ของรัฐ ซึ่งศาลปกครองนี้เองไม่ได้ถูกจัดตั้งขึ้นมาเพียงในชั่วระยะเวลาไม่กี่ 10 ปี ตามความรับรู้ของประชาชนคนไทย แต่ศาลปกครองนั้นนับเป็นอีกหนึ่งในมรดกที่เกิดขึ้นจากอาจารย์ปรีดี พนมยงค์ ที่จัดตั้งคณะกรรมการกฤษฎีกาขึ้นเพื่อให้เป็นที่พึ่งแก่ประชาชนในยามที่เกิดความขัดแย้งกับภาครัฐ

PRIDI Talks #35 126 ปีชาตกาล ศ.ดร. ปรีดี พนมยงค์  จากมติเห็นชอบแก้ไขรัฐธรรมนูญ ต้นธารสู่การปฏิรูปองค์กรอิสระวันจันทร์ที่ 11 พฤษภาคม 2569เวลา 13:00 - 17:00 น.ณ ห้องประชุม ร.103 (ห้องทวี แรงขำ) มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์

ท่ามกลางความผันผวนทางการเมืองหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 บทบาทของ นายปรีดี พนมยงค์ ในฐานะนายกรัฐมนตรี ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ และรัฐบุรุษอาวุโส ได้สะท้อนถึงความพยายามประคับประคองประชาธิปไตยภายใต้บริบทที่เปราะบางยิ่ง

ชวนทำความเข้าใจการชัตดาวน์รัฐในฐานะกลไกเชิงสถาบันของระบอบอเมริกัน พร้อมทั้งเปรียบเทียบกับโครงสร้างงบประมาณของไทย เพื่อสำรวจขีดความสามารถของฝ่ายนิติบัญญัติในการถ่วงดุลอำนาจรัฐในบริบทต่างระบบการเมือง

บทความนี้ได้หยิบยกคำวินิจฉัยส่วนตน และหลักการพื้นฐานของรัฐธรรมนูญที่ปรากฏในคำวินิจฉัยส่วนตนของ ศ. ดร.อิสสระ นิติทัณฑ์ประภาศ ซึ่งจะนำพาทุกท่านไปสำรวจหลักการพื้นฐานของรัฐธรรมนูญ และวิธีตีความกฎหมายที่ให้แง่คิดในปัจจุบัน

บันทึกนี้ถ่ายทอดบทบาทของพระยาพหลพลพยุหเสนาในฐานะผู้นำที่ยืนหยัดพิทักษ์เจตนารมณ์ของคณะราษฎร ทั้งในเหตุการณ์ 24 มิถุนา 2475 และ 20 มิถุนา 2476 ด้วยท่าทีสุขุมแต่เด็ดเดี่ยว ท่านได้แบกรับความเปลี่ยนแปลงของระบอบใหม่อย่างมั่นคง จนกลายเป็นสัญลักษณ์ของความชอบธรรมในระบอบรัฐธรรมนูญ

ข้อเสนอ 3 ประการ ขององค์อิสระในระบอบประชาธิปไตย ที่ต้องยึดโยงกับประชาชน ประกอบด้วย ความโปร่งใสและการมีส่วนร่วมของประชาชนในกระบวนการสรรหา การสื่อสารและแสดงความรับผิดชอบต่อสาธารณะอย่างต่อเนื่อง และ การสร้างวัฒนธรรมความรับผิด เพื่อให้องค์กรอิสระเป็นองค์กรที่อยู่ข้างประชาชน