Focus
- ปัญหาความยากจนและปัญหาเศรษฐกิจของประเทศเป็นปัญหาสำคัญตั้งแต่สมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์โดยหลังการอภิวัฒน์สยาม 24 มิถุนายน 2475 ได้แก้ไขปัญหาเศรษฐกิจด้วยนโยบายของคณะราษฎรภายใต้หลัก 6 ประการ
- เค้าโครงการเศรษฐกิจหรือสมุดปกเหลืองของนายปรีดี พนมยงค์ ถูกเสนอต่อรัฐบาลในฐานะของโครงการแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจของชาติ หากในบริบทการเมืองช่วงเวลาดังกล่าวส่งผลให้สมุดปกเหลืองถูกการเมืองบดบังอรรถประโยชน์ และไม่ได้รับการยอมรับ หากต่อมาหลักการสำคัญทางเศรษฐกิจหลายประการได้นำมาประยุกต์ใช้ อาทิ การเปิดธนาคารชาติ หรือธนาคารแห่งประเทศไทย เป็นต้น
ปัญหาความยากจนของราษฎรเป็นปัญหาสำคัญของประเทศ ราษฎรยากจนมีจำนวนมากประเทศก็จะได้ชื่อว่ายากจนไปด้วย ปัญหาความยากจนของราษฎรเป็นสาเหตุหนึ่งของความเปลี่ยนแปลงการปกครองมาเป็นระบอบประชาธิปไตย ดังจะเห็นได้จากหลัก ๖ ประการ ที่คณะราษฎรกำหนดเป็นหลักการบริหารประเทศ คือ “จะต้องบำรุงความสุขสมบูรณ์ของราษฎรในทางเศรษฐกิจ โดยรัฐบาลใหม่จะหางานให้ราษฎรทุกคนทำ จะวางโครงการเศรษฐกิจแห่งชาติไม่ปล่อยให้ราษฎรอดอยาก”
![](/sites/default/files/2024/2024-07/2024-07-25-001-01.jpg)
การอภิวัฒน์สยาม 2475
เมื่อคณะราษฎรได้ดำเนินการเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นระบอบประชาธิปไตย โดยมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข เมื่อวันที่ ๒๔ มิถุนายน ๒๔๗๕ หลวงประดิษฐ์มนูธรรม หรือ ดร.ปรีดี พนมยงค์ ซึ่งถือเป็นมันสมองของคณะราษฎร ก็ได้ร่างเค้าโครงการเศรษฐกิจเสนอต่อรัฐบาล
![](/sites/default/files/2024/2024-07/2024-07-25-001-02.jpg)
เค้าโครงการเศรษฐกิจหลวงประดิษฐ์มนูธรรม (ปรีดี พนมยงค์)
เค้าโครงการเศรษฐกิจ นับว่าเป็นเอกสารประวัติศาสตร์และเป็นสาเหตุให้ ดร.ปรีดีฯ ถูกรัฐบาลขณะนั้นกล่าวหาว่าเป็นคอมมิวนิสต์ จนต้องมีการประกาศใช้พระราชบัญญัติป้องกันการกระทำอันเป็นคอมมิวนิสต์และ ดร.ปรีดีฯ ถูกบีบบังคับให้ไปอยู่ต่างประเทศ อีกนัยหนึ่งก็ว่าเป็นแผนกำจัดคณะราษฎร ดร.ปรีดีฯ เป็นมันสมองของคณะราษฎร ถ้ากำจัด ดร.ปรีดีฯ ไปเสียได้ก็กำจัดคณะราษฎรได้
![](/sites/default/files/2024/2024-07/2024-07-25-001-03.jpg)
นายปรีดี พนมยงค์ เมื่อครั้งออกเดินทางไปฝรั่งเศสในปี ๒๔๗๖ ภายหลังวิกฤตในการเสนอเค้าโครงการเศรษฐกิจ
เมื่อดร.ปรีดีฯ ถูกรัฐบาลขณะนั้นส่งตัวให้ไปอยู่ฝรั่งเศส พูดง่าย ๆ คือส่งตัวไปให้พ้นจากประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ เมษายน พ.ศ. ๒๔๗๖ ต่อมารัฐบาลใช้อำนาจไปในทางไม่เป็นประชาธิปไตย มีการปิดสภาผู้แทนราษฎร ไม่เปิดประชุมและงดใช้รัฐธรรมนูญบางมาตรา ต่อมาเช้าตรู่วันที่ ๒๐ เมษายน ๒๔๗๖ พันเอกพระยาพหลพลพยุหเสนาพร้อมนายทหารคณะราษฎรเดิมเข้ายึดอำนาจอีก (ขณะนั้น) แล้วจึงได้ปรับปรุงเป็นโครงสร้างครั้งบีบบังคับให้พระยามโนปกรณ์นิติธาดานายกรัฐมนตรีในขณะนั้นลาออกแต่โดยดี พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงแต่งตั้งพันเอกพระยาพหลพลพยุหเสนาเป็นนายกรัฐมนตรี
พันเอกพระยาพหลฯ ขอพระราชทานพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เชิญดร.ปรีดีฯ กลับประเทศไทย ได้รับพระบรมราชานุญาตและแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีร่วมรัฐบาล ดร.ปรีดีฯ ไม่ยอมรับตำแหน่งจนกว่าจะได้มีการสอบสวนว่าตนมีความผิดหรือไม่ในข้อหาการกระทำอันเป็นคอมมิวนิสต์ ในที่สุดสภาผู้แทนราษฎรได้แต่งตั้งคณะกรรมาธิการสอบสวน ผลการสอบสวนดร.ปรีดีฯ ไม่มีความผิดในข้อหาการกระทำอันเป็นคอมมิวนิสต์แต่ประการใด และได้รับพระราชโองการแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรี เมื่อได้รับแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีก็ได้ผลักดันให้ใช้เค้าโครงเศรษฐกิจในการบริหารเศรษฐกิจ
ดร.ปรีดีฯ ได้ทุนรัฐบาลไปศึกษากฎหมาย ณ ประเทศฝรั่งเศส ได้รับปริญญาเอกทางด้านนิติศาสตร์และได้ศึกษาวิชาเศรษฐศาสตร์ควบคู่ไปด้วยจนได้รับประกาศนียบัตรชั้นสูงทางด้านเศรษฐศาสตร์จากมหาวิทยาลัยปารีส ดร.ปรีดีฯศึกษาอยู่ในยุโรป ๗ ปี ย่อมได้ศึกษาการบริหารประเทศในทวีปยุโรป ทั้งในทางการเมือง การปกครอง และเศรษฐกิจของประเทศต่าง ๆ ทวีปยุโรป ซึ่งมีความเจริญก้าวหน้าเป็นอย่างดี
![](/sites/default/files/2024/2024-07/2024-07-25-001-04.jpg)
คำชี้แจงเค้าโครงการเศรษฐกิจฉบับที่นายปรีดี พนมยงค์ เสนอต่อคณะรัฐมนตรีครั้งแรก จำนวน ๒๐๐ ฉบับ
คราวนี้มาดูเค้าโครงการเศรษฐกิจที่ ดร.ปรีดีฯร่างมีหลักการในสาระสำคัญดังนี้
๑. ดร.ปรีดีฯ ยอมรับว่าได้หยิบเอาส่วนดีของลัทธิต่างๆ ที่เหมาะสมแก่ประเทศสยาม (ขณะนั้น) แล้วจึงได้ปรับปรุงเป็นโครงสร้างเศรษฐกิจ
๒. รัฐบาลต้องไม่ริบทรัพย์ของผู้มั่งมีประชาชนที่มีความรู้ความสามารถประกอบอาชีพของตนได้ก็ประกอบอาชีพของตนไป ราษฎรที่ไม่มีงานทำรัฐบาลก็จะจัดหางานให้
๓. เค้าโครงเศรษฐกิจเป็นเพียงร่างปรับปรุงแก้ไขได้
๔. รายละเอียดในเค้าโครงเศรษฐกิจ มีดังนี้
๔.๑ ใช้หลักการสหกรณ์ประกอบการเศรษฐกิจตามแผนเศรษฐกิจแห่งชาติ
๔.๒ รัฐบาลประกอบเศรษฐกิจเสียเองในรูปสหกรณ์ (ไม่ตัดสิทธิราษฎรประกอบธุรกิจตามความสามารถ)
๔.๓ รัฐบาลประกันความสุขสมบูรณ์ของราษฎร โดยออกเป็นพระราชบัญญัติว่าด้วยการประกันความสุขสมบูรณ์ของราษฎร
๔.๔ รัฐบาลจัดตั้งโรงงานให้ราษฎรมีงานทำ
๔.๕ วางแนวทางการจัดหา ที่ดิน แรงงาน และเงินทุน
๔.๖ จัดให้มีแผนเศรษฐกิจแห่งชาติ
๔.๗ การจัดตั้งธนาคารแห่งชาติ ทำหน้าที่ธนาคารกลาง
![](/sites/default/files/2024/2024-07/2024-07-25-001-05.jpg)
นายปรีดี พนมยงค์ เปิดธนาคารแห่งชาติ
โดยที่ในเบื้องต้น ดร.ปรีดีฯ ไม่ได้เป็นนายกรัฐมนตรี คงเป็นเพียงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ในสมัยรัฐบาลพันเอกพระยาพหลฯ เป็นนายกรัฐมนตรี และเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี อย่างไรก็ตาม ดร.ปรีดีฯ ก็ได้ผลักดันกิจกรรมตามแผนที่วางไว้ เค้าโครงเศรษฐกิจบางอย่างออกไปใช้ได้ ที่สำคัญคือ ช่วยเหลือราษฎรที่ยากจน ไม่มีที่ทำกิน ไม่มีงานทำ โดยการจัดตั้งสหกรณ์นิคมสร้างตนเองขึ้นทั่วประเทศ คัดเลือกราษฎรที่ยากจนเข้าเป็นสมาชิกของนิคม
หลักการดำเนินการของนิคมสร้างตนเองพอสรุปได้ว่า รัฐบาลได้ประกาศจัดตั้งนิคมสร้างตนเองขึ้นในที่ว่างเปล่าของทางราชการ แล้วรับสมัครคัดเลือกราษฎรที่ยากจนตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด เข้าอยู่ในนิคมโดยจัดสรรที่ดินให้ทำกินอยู่ในนิคม ช่วยสร้างบ้านเรือนที่อาศัยให้จัดทำถนนในนิคม น้ำ ไฟฟ้า มีเจ้าหน้าที่ของรัฐเป็นเจ้าหน้าที่คอยอำนวยความสะดวกและคุ้มครองความปลอดภัยให้ จัดหาสถานที่เรียนให้บุตรหลาน และช่วยหาตลาดและจัดจำหน่ายผลผลิตของสมาชิกนิคม เป็นการอำนวยประโยชน์และความสะดวกแก่สมาชิกฯ ราษฎรที่เป็นสมาชิกนิคม มีความผาสุขและมีฐานะความเป็นอยู่ดีขึ้น
สหกรณ์นิคมสร้างตนเอง เมื่อหลังสงครามโลกครั้งที่ ๒ องค์การสหประชาชาติมีมติก่อตั้งประเทศอิสราเอลขึ้นซึ่งเป็นประเทศอิสราเอลในปัจจุบันนี้ ใช้หลักการสหกรณ์นี้พัฒนาเศรษฐกิจ ของประเทศและประชาชน โดยจัดตั้งสหกรณ์ขึ้นทั่วประเทศและให้ชาวยิวซึ่งกระจัดกระจายทั่วโลกเข้าไปอยู่ในประเทศและสมาชิกสหกรณ์ได้ดำเนินการอย่างเป็นล่ำเป็นสัน เป็นผลดีอำนวยประโยชน์แก่เศรษฐกิจของประเทศและการป้องกันประเทศด้วย เพราะราษฎรอยู่กันอย่างเป็นกลุ่มเป็นก้อนง่ายต่อการฝึกอบรมประชาชนเป็นกำลังป้องกันประเทศ สหกรณ์ของประเทศอิสราเอลได้ดำเนินการอยู่จนกระทั่งปัจจุบันนี้
การดำเนินการตามแผนในเค้าโครงเศรษฐกิจของ ดร.ปรีดีฯ อีกประการหนึ่งก็คือ การจัดตั้งธนาคารแห่งชาติ ทำหน้าที่ออกธนบัตรหรือเป็น “ถุงเงินแห่งชาติ” และทำหน้าที่รักษาเสถียรภาพการเงินของประเทศ ธนาคารแห่งชาติ คือธนาคารแห่งประเทศไทยในปัจจุบัน
เนื่องจากเวลาในการบริหารงานของดร.ปรีดีฯ มีน้อย จึงยังยังไม่ได้ดำเนินการตามแผนในเค้าโครงเศรษฐกิจอีกหลายประการ เช่น การวางแผนเศรษฐกิจแห่งชาติ การประกันความสุขสมบูรณ์ของราษฎรหรือการประกันสังคมนั่นเอง และการจัดตั้งโรงงานให้ราษฎรมีงานทำ แต่รัฐบาลต่อ ๆ มาก็ได้จัดทำขึ้น เช่น การวางแผนเศรษฐกิจแห่งชาติ จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ได้ประกาศใช้แผนเศรษฐกิจแห่งชาติ ฉบับแรกเมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๐ ส่วนการประกันสังคมรัฐบาลต่อมา ก็ได้นำมาใช้เมื่อประมาณ ๒๐ ปีเศษที่ผ่านมานี้ สหรัฐอเมริกาได้เป็นแบบอย่างในการใช้ก่อน โดยประกาศใช้เป็นกฎหมายว่าด้วยการประกันสังคม หลังจากที่ ดร. ปรีดีฯ ได้ร่างเค้าโครงการเศรษฐกิจได้เพียง ๓ ปี การจัดตั้งโรงงานให้ราษฎรมีงานทำก็ได้จัดตั้งในรูปแบบของรัฐวิสาหกิจ
กล่าวโดยสรุปเค้าโครงการเศรษฐกิจของ ดร.ปรีดีฯ ดังที่ได้วิเคราะห์มาแล้วเป็นผลดีแก่เศรษฐกิจประเทศชาติอย่างยิ่ง โดยเฉพาะการแก้ไขปัญหาความยากจนของราษฎรในรูปแบบของสหกรณ์นิคมสร้างตนเอง แต่เป็นที่น่าเสียดายที่รัฐบาลต่อมาไม่ได้ดำเนินการขยายผลต่อเนื่องอย่างประเทศอิสราเอล อย่างไรก็ตามสหกรณ์นิคมสร้างตนเองที่ดำเนินการสมัย ดร.ปรีดีฯ ก็ยังคงมีอยู่ในปัจจุบัน ๔๔ แห่ง มีราษฎรอาศัยอยู่ประมาณ ๖๐๐,๐๐๐ คน
รัฐบาลในสมัยต่อ ๆ มาส่วนใหญ่ก็ตระหนักดีว่าราษฎรโดยส่วนใหญ่ยังยากจนอยู่และแทบทุกรัฐบาลก็มีนโยบายในการแก้ไขความยากจนด้วยมาตราการต่างๆ กัน แต่ผลจะออกมาเป็นการแก้ปัญหาที่ถูกทางหรือไม่ เป็นอีกเรื่องหนึ่ง อย่างไรก็ดีก็นับว่าเป็นที่น่ายินดีว่ารัฐบาลทุกรัฐบาลเห็นพ้องในหลักการกับหลัก ๖ ประการของคณะราษฎร ที่จะบำรุงความสุขสมบูรณ์ของราษฎรในทางเศรษฐกิจ โดยหางานให้ราษฎรมีงานทำ วางโครงการเศรษฐกิจแห่งชาติ ไม่ปล่อยให้ราษฎรอดอยาก
ผมขอแก้รัฐธรรมนูญด้วยคน
รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน ถึงแม้จะใช้มาเพียงไม่กี่ปีแต่ก็มีจุดบกพร่องในทางปฏิบัติ จึงมีผู้เสนอว่าควรแก้ไขในประเด็นบกพร่องดังกล่าว
ผมเคยวิเคราะห์ข้อเสนอดังกล่าวก็เห็นด้วยบ้างไม่เห็นด้วยบ้าง แต่ประเด็นที่ผมจะเสนอแก้ตังต่อไปนี้มิไม่เห็นมีใครพูดกัน คือผมเห็นว่าจำนวน ส.ส. ส.ว. รัฐมนตรี และคณะกรรมการอิสระทั้งหลาย มีจำนวนมากเกินความจำเป็น ยิ่งเมื่อเทียบกับประเทศมหาอำนาจทั้งด้านการเมืองและมหาอำนาจทางเศรษฐกิจ เรามีจำนวนมากกว่าเขาเสียอีก
ผมจึงเสนอว่า ส.ส. ทั้ง ส.ส.เขตและบัญชีรายชื่อรวมกันไม่ควรเกิน 300 คน ส.ว. ไม่ควรเกิน 100 คน คณะรัฐมนตรีไม่ควรเกิน 30 คน ลองเทียบกับประเทศใหญ่ๆ เช่น สหรัฐอเมริกา หรือญี่ปุ่น ดูซิครับ ข้อเสนอของผมน่าจะเหมาะสม นอกจากนี้คณะกรรมการอิสระ เช่น ศาลรัฐธรรมนูญก็น่าจะมีเพียง 7 หรือ 9 คน ก็น่าจะพอเพียง
ถ้าทำตามที่ผมเสนอ เราจะลดงบประมาณได้มาก เพราะนอกจากเงินเดือนและเงินเพิ่มพิเศษของท่านเหล่านั้น ยังมีตำแหน่งข้างเคียงอีกจำนวนมากที่จะลดลงได้
ยิ่งกว่านั้น ถ้าสมาชิกสภาทั้งสองมีเพียง 400 คน ก็ไม่ต้องเสียงบประมาณสร้างสภาแห่งใหม่ เพราะสภาปัจจุบันก็เพียงพอแก่การปฏิบัติงานและสถานที่ตั้งก็เหมาะสมกับประวัติศาสตร์เพราะอยู่ใกล้พระที่นั่งอนันตสมาคมครับ
ใครเห็นด้วยกับผม ช่วยลอบบี้นักการเมืองให้เสนอแก้ให้ด้วย
เสนอโดย นายกล้า รักความจริง
หมายเหตุ :
- สอาด พิมพ์สวัสดิ์ ต.ม.ธ.ก. รุ่น ๘ อดีตรองปลัดกระทรวงศึกษาธิการ
- คงอักขร การสะกดคำ และเลขไทยตามต้นฉบับ
บรรณานุกรม :
- สอาด พิมพ์สวัสดิ์, “การแก้ไขปัญหาความยากจนในวิสัยทัศน์และแนวปฏิบัติของศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์”, ใน ปรีดีสาร ฉบับพิเศษ, (มิ.ย. 2547): 105-108.