ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก

ข่าวสารและบทความ

17
พฤศจิกายน
2569
17 พฤศจิกายน 2569 คณะทำงานจาก CyArk สถาบันปรีดี พนมยงค์ และพิพิธภัณฑ์เสรีไทยแพร่ ร่วมประชุมเชิงปฏิบัติการ (Workshop) ณ จังหวัดแพร่ เพื่อพัฒนาเนื้อหาและรูปแบบการเล่าเรื่องประวัติศาสตร์ขบวนการเสรีไทย สำหรับโครงการ Seri Thai Tapestry ซึ่งมุ่งนำเทคโนโลยีสามมิติมาผสมผสานกับเอกสารประวัติศาสตร์ ภาพถ่าย และบทสัมภาษณ์ เพื่อสร้างประสบการณ์เรียนรู้ในรูปแบบดิจิทัล
16
พฤศจิกายน
2569
16 พฤศจิกายน 2569 สถาบันปรีดี พนมยงค์ นำโดย ปรีดิวิชญ์ พนมยงค์ กรรมการผู้จัดการ พร้อมด้วย สุดา พนมยงค์ และคณะ เข้าร่วมงานรำลึกวีรกรรมเสรีไทยแพร่ ครั้งที่ 19 ณ พิพิธภัณฑ์เสรีไทยแพร่ โดยมี ฌอน เค. โอนีล เอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกาประจำประเทศไทย ร่วมกล่าวรำลึกถึงความกล้าหาญและการเสียสละของขบวนการเสรีไทย ตลอดจนความร่วมมือระหว่างไทยกับสหรัฐอเมริกาในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2
• เกร็ดประวัติศาสตร์
16
พฤศจิกายน
2569
ระหว่างลี้ภัยในสาธารณรัฐประชาชนจีน ปรีดี พนมยงค์ และครอบครัวเคยพำนักบนเกาะซาเมี่ยน อดีตเขตเช่าของอังกฤษและฝรั่งเศสริมแม่น้ำจูเจียง นครกวางเจา แต่ที่อยู่ “เลขที่ 35 ถนนฟู่ซิงลู่” ในบันทึกของดุษฎี พนมยงค์ ไม่ตรงกับบ้านเลขที่ในปัจจุบัน นริศ จรัสจรรยาวงศ์ (ผู้เขียน) ได้เดินทางตามรอยบันทึกประจำวัน “ทินกรณ์” ของศรีบูรพา แล้วสืบค้นการเปลี่ยนชื่อถนนบนเกาะ และนำภาพถ่ายกับคำบรรยายของดุษฎีมาเทียบกับแบบสำรวจสถาปัตยกรรมของทัง กั๋วหัว จนชี้ได้อย่างมีน้ำหนักว่า อาคารปีกตะวันออกของกลุ่มอาคารสถานกงสุลอังกฤษเดิม เลขที่ 44 ถนนซาเมี่ยนใต้ คือบ้านพักของครอบครัว ส่วนอาคารปีกตะวันตก เลขที่ 46 คือห้องทำงานและห้องหนังสือของปรีดี ทว่าจนวันนี้ยังไม่มีแผ่นจารึกใดบอกว่ารัฐบุรุษอาวุโสเคยใช้ชีวิตอยู่ที่นั่น
• ศิลปะ-วัฒนธรรม
14
พฤศจิกายน
2569
ภาพจากละครแขวนคอที่นักศึกษาธรรมศาสตร์แสดงเมื่อ 4 ตุลาคม พ.ศ. 2519 เพื่อรณรงค์งดสอบและประท้วงการสังหารพนักงานการไฟฟ้าที่นครปฐม ถูกนำไปตีความว่าเป็นการหมิ่นพระบรมเดชานุภาพ จนกลายเป็นข้ออ้างของการล้อมปราบในเช้าวันที่ 6 ตุลาคม บทความนี้ทบทวนเหตุการณ์ผ่านคำบอกเล่าของธงชัย วินิจจะกูล และจดหมายกับบทสัมภาษณ์ของอภินันท์ บัวหภักดี ผู้แสดงที่ถูกคุมขังเกือบสองปี เพื่อชี้ว่าการแสดงเพียงฉากเดียวอาจถูกตีความต่างจากเจตนาเดิมอย่างร้ายแรงเมื่อถูกตัดออกจากบริบท ก่อนสำรวจละครเวทีในวาระ 50 ปี ทั้ง “รื้อ The Deconstruct(ed)” “น่าจะรู้อย่างนี้ตั้งแต่ปี 2475” และ “สวรรค์สวาท” ที่ใช้การแสดงทบทวนความทรงจำ ตั้งคำถามต่อความรุนแรงโดยรัฐ และจินตนาการถึงความยุติธรรมในระยะเปลี่ยนผ่าน
• แนวคิด-ปรัชญา
12
พฤศจิกายน
2569
ผลการเลือกตั้งคณะกรรมการประกันสังคมเมื่อวันที่ 11 ตุลาคม 2569 ซึ่งมีผู้มาใช้สิทธิกว่า 1 ล้านคน และทีมประกันสังคมก้าวหน้าได้ครบทั้ง 14 จาก 21 ที่นั่ง ถูกนำมาอ่านเทียบกับฐานสนับสนุนของคณะราษฎรเมื่อ พ.ศ. 2475 ฐานในครั้งนั้นตั้งอยู่บนคำสัญญาเรื่องปากท้องที่ราษฎรตรวจสอบเองไม่ได้ ขณะที่ฐานของผู้ประกันตนวันนี้พิสูจน์ได้ด้วยบัตรลงคะแนนที่นับได้ และคำมั่นที่มีตัวเลขกับกำหนดเวลาชัดเจน อย่างไรก็ตาม คะแนนเสียงยังต้องผ่านอีกหลายขั้นตอนกว่าจะกลายเป็นอำนาจ และผู้ประกันตนมาตรา 40 ซึ่งส่วนใหญ่เป็นแรงงานนอกระบบ ยังแทบไม่มีเสียงในห้องที่ตัดสินเรื่องหลักประกันของตนเอง ผลงานหลังจากนี้จึงจะเป็นตัวตัดสินว่าเสียงกว่า 9 แสนเสียงได้รับการรับฟังจริงหรือไม่
• บทสัมภาษณ์, เกร็ดประวัติศาสตร์
8
พฤศจิกายน
2569
รัฐประหาร 8 พฤศจิกายน 2490 ตัดขาดพัฒนาการประชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ 2489 ในวาระครบรอบ 79 ปี พลเอกบัญชร ชวาลศิลป์ ผู้ศึกษาประวัติศาสตร์ทหารและการเมืองไทย เสนอว่าการยึดอำนาจครั้งนี้ไม่ใช่ฝีมือทหารล้วน ๆ แต่เป็นความร่วมมือระหว่างนายทหารนอกราชการกับฝ่ายอนุรักษนิยม โดยอาศัยความไม่พอใจของทหารหลังสงคราม ปัญหาทุจริต และการใช้กรณีสวรรคตทางการเมืองเป็นเงื่อนไข ก่อนที่สงครามเย็นจะทำให้สหรัฐฯ หันมาหนุนรัฐบาลทหาร ผลระยะยาวคือความคิดในกองทัพว่าอำนาจรัฐนำไปสู่ผลประโยชน์ การปิดพื้นที่ตรวจสอบ และการสิ้นบทบาทของคณะราษฎร บทสนทนายังพาไปถึงความพยายามของจอมพล ป. ที่จะเชิญปรีดีกลับประเทศก่อนรัฐประหาร 2500 และบทเรียนว่าความไม่พอใจต่อนักการเมืองควรแก้ด้วยการเลือกตั้ง
• แนวคิด-ปรัชญา
6
พฤศจิกายน
2569
บทความตอนแรกของชุด “สวัสดิการธิปไตย” เสนอว่าสวัสดิการกับประชาธิปไตยเป็นเรื่องเดียวกัน โดยย้อนไปที่คำสัญญาของคณะราษฎรเมื่อ พ.ศ. 2475 ว่ารัฐจะไม่ปล่อยให้ราษฎรอดอยาก ควบคู่กับหลักที่ว่าอำนาจสูงสุดเป็นของราษฎร และเค้าโครงการเศรษฐกิจของปรีดี พนมยงค์ ที่เสนอให้รัฐประกันราษฎรตั้งแต่เกิดจนสิ้นชีพแต่ถูกปฏิเสธ กว่าระบบประกันสังคมสำหรับลูกจ้างภาคเอกชนจะใช้งานได้จริงก็ต้องรอถึง พ.ร.บ.ประกันสังคม พ.ศ. 2533 และแม้มีกฎหมายแล้ว ผู้จ่ายเงินสมทบก็ยังไม่มีหลักประกันว่าจะมีเสียงในการบริหาร ดังที่สูตรบำนาญซึ่งคิดจากค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้ายทำให้ประวัติการจ่ายของผู้ประกันตนบางกลุ่มถูกเฉลี่ยทิ้ง บทความจึงอ่านการเลือกตั้งคณะกรรมการประกันสังคมเมื่อ 11 ตุลาคม 2569 ว่าเป็นการทวงส่วนที่ยังค้างของคำสัญญาเดิมในมิติของอำนาจตัดสินใจ
• บุคคล, เกร็ดประวัติศาสตร์
3
พฤศจิกายน
2569
ในวาระ 117 ปีชาตกาลของถวิล อุดล นักการเมืองจากร้อยเอ็ดและสมาชิกขบวนการเสรีไทย บทความนี้ตั้งข้อสังเกตว่า ในบรรดาสี่อดีตรัฐมนตรีที่ถูกสังหารขณะอยู่ในความควบคุมของตำรวจเมื่อวันที่ 4 มีนาคม พ.ศ. 2492 ผู้เขียนพบหนังสืองานศพของทองอินทร์ ภูริพัฒน์ จำลอง ดาวเรือง และทองเปลว ชลภูมิ์ ซึ่งจัดพิมพ์หลังเหตุการณ์ราว 13–14 ปีในรูปแบบที่แตกต่างกัน แต่ยังไม่พบเล่มของถวิล ข้อสงสัยนี้นำไปสู่การทบทวนคุณค่าของหนังสืองานศพในฐานะหลักฐานที่เก็บทั้งความทรงจำของครอบครัวและบันทึกความรุนแรงทางการเมือง บทความยังรวบรวมเรื่องราวของถวิลจากหนังสืออนุสรณ์ของผู้ร่วมงานเสรีไทยและงานศึกษาทางประวัติศาสตร์ โดยผู้เขียนย้ำว่าการที่ยังค้นไม่พบไม่อาจยืนยันว่าหนังสือดังกล่าวไม่เคยมีอยู่
• แนวคิด-ปรัชญา
27
ตุลาคม
2569
หลักการในประกาศคณะราษฎร พ.ศ. 2475 ที่ว่า “ประเทศเรานี้เป็นของราษฎร” ใช้กับกองทุนประกันสังคมได้ด้วย เพราะกองทุนนี้มาจากเงินสมทบภาคบังคับที่ลูกจ้างเลือกไม่จ่ายไม่ได้ ผู้ประกันตนจึงต้องมีสิทธิเลือกและตรวจสอบคนที่ดูแลเงินก้อนนี้ ในตอนสุดท้ายของบทความชุดนี้ ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี (ผู้เขียนบทความ) ใช้การเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม พ.ศ. 2569 เป็นตัวอย่างรูปธรรม บทความชี้ให้เห็นความไม่สมดุลของอำนาจในบอร์ด กติกาที่ทำให้การใช้สิทธิยุ่งยากจนผู้ประกันตน ม.40 ได้รับผลกระทบมากที่สุด ความพยายามลดน้ำหนักเสียงของผู้ประกันตน และผลที่จับต้องได้ของความโปร่งใส ก่อนสรุปว่าสิทธิประโยชน์ที่ครบถ้วน ฐานถ้วนหน้าที่ทุกชนชั้นร่วมจ่าย และการเป็นเจ้าของร่วมกันที่ตรวจสอบได้ คืองานที่การอภิวัฒน์สยาม 2475 เริ่มไว้แต่ยังทำไม่เสร็จ
• ศิลปะ-วัฒนธรรม, เกร็ดประวัติศาสตร์
25
ตุลาคม
2569
“อินทรีทอง” (2513) เป็นภาพยนตร์เรื่องสุดท้ายของมิตร ชัยบัญชา ที่เขากำกับและแสดงนำเอง ก่อนเสียชีวิตระหว่างถ่ายทำ ตัวร้ายใหญ่ของเรื่องคือ “บาคิน” หรือ “ปรีดา พนายันต์” หัวหน้าคณะไผ่แดงฝ่ายคอมมิวนิสต์ผู้ลี้ภัยไปจีน ซึ่งจงใจสื่อถึงปรีดี พนมยงค์ บทความนี้สืบที่มาของภาพแทนดังกล่าว ตั้งแต่การใส่ร้ายป้ายสีปรีดีหลังรัฐประหาร 2490 การโฆษณาชวนเชื่อต่อต้านคอมมิวนิสต์ของสหรัฐฯ และรัฐไทยในยุคสงครามเย็น ไปจนถึงการแปลง “อินทรีแดง” ซึ่งได้แรงบันดาลใจจากโจรกบฏในหนังฮอลลีวูด ให้กลายเป็นฮีโร่ผู้พิทักษ์รัฐ บทความชี้ว่าหนังบู๊รักชาติเช่นนี้ผลิตซ้ำอคติ ทำให้ความรุนแรงต่อผู้เห็นต่างดูชอบธรรม และเป็นกลไกหนึ่งที่เตรียมความรู้สึกของสังคมก่อนเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519