แนวคิด-ปรัชญา

ช่วงถาม-ตอบในงานเสวนา PRIDI Talks #35 ที่ผู้ร่วมฟังเสวนาร่วมกันชี้เป้าปัญหาหลักทางโครงสร้างจากรัฐธรรมนูญฉบับปฏิปักษ์เสียงข้างมาก พร้อมฉายภาพพลเมืองตื่นรู้ซ้อนทับกับบรรยากาศทางการเมืองหลังปี 2535 และการหล่อเลี้ยงความหวังเพื่อร่วมกันผลักดันกติกาใหม่ที่เป็นของประชาชนอย่างแท้จริง

ต้นตอปัญหาโครงสร้างรัฐธรรมนูญไทยที่เปิดช่องให้องค์กรอิสระใช้อำนาจเหนือการตรวจสอบ พร้อมเชิญชวนประชาชนร่วมแสดงพลังผลักดันรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ เพื่อร่วมกันเปลี่ยนแปลงและทวงคืนกติกาที่เป็นธรรมกลับคืนสู่สังคมไทย

รื้อสร้างนิยาม “องค์กรอิสระ” โดยเสนอให้เรียกว่า “องค์กรแต่งตั้ง” ผ่านแนวคิดเศรษศาสตร์การเมือง เพื่อชี้ให้เห็นกระบวนการออกแบบโครงสร้างอำนาจที่บิดเบือนแรงจูงใจของสังคมไทย พร้อมเสนอแนวทางปฏิรูปกระบวนการสรรหาเพื่อคืนระบบตรวจสอบถ่วงดุลที่ยึดโยงกับประชาชนอย่างแท้จริง

วิกฤตศรัทธาต่อองค์กรอิสระและศาลรัฐธรรมนูญที่กลายเป็นเครื่องมือรับใช้อำนาจเผด็จการ เซาะกร่อนพรรคการเมืองและนักการเมืองผู้ได้รับความไว้ใจจากประชาชน พร้อมเน้นย้ำถึงทางที่ประเทศไทยจะรอดพ้นจากวงจรนี้ผ่านความจำเป็นในการแก้ไขรัฐธรรมนูญทั้งฉบับ เพื่อคืนความหมายให้แก่การเลือกตั้งและทำให้ระบบตรวจสอบถ่วงดุลกลับมายึดโยงกับประชาชนอย่างแท้จริง

รศ.ดร.โคทม อารียา ชี้ให้เห็นว่าเครือข่ายอำนาจที่ยึดโยงองค์กรอิสระกับสถาบันหลักของรัฐ ทำให้กระบวนการตรวจสอบเป็นไปอย่างไม่โปร่งใส และเน้นย้ำว่าองค์กรอิสระเป็นอำนาจที่ 4 อันนอกเหนือจากอำนาจประชาธิปไตยที่เป็นของปวงชน ซึ่งประชาชนชาวไทยต่างต้องยืนหยัดต่อสู้แม้ในวันที่ฟ้าหม่น ไม่ว่าจะยากเย็นหรือเหน็บหนาวเพียงใด

แนวทางเร่งผลักดันประเทศไทยไปข้างหน้า ผ่านการแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับ 2560 และแก้ไขพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญบางฉบับ เพื่อให้ที่มาขององค์กรอิสระสามารถตรวจสอบถ่วงดุลอำนาจอย่างเที่ยงธรรมและยึดโยงกับประชาชนแทนกลุ่มอำนาจจารีตนิยม

ศ.พิเศษ ธงทอง จันทรางศุ พาย้อนรอยวิวัฒนาการขององค์กรอิสระ จากเจตนารมณ์ดั้งเดิมในรัฐธรรมนูญ 2540 ที่มุ่งหมายแก้ไขจุดอ่อนของกลไกตรวจสอบแบบเดิม โดยชี้ให้เห็นว่าในปัจจุบันองค์กรเหล่านี้กำลังเผชิญวิกฤตความชอบธรรม ทั้งในมิติของโครงสร้างที่ขยายตัวจนกลายเป็นส่วนราชการ และความยึดโยงกับประชาชนที่จางหายไป

เนื่องในวาระ 126 ปีชาตกาล ศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ สถาบันปรีดี พนมยงค์ ชวนทุกท่านย้อนรอยความทรงจำและจุดเริ่มต้นของสถาบัน ผ่านบทสัมภาษณ์พิเศษจาก สันติสุข โสภณสิริ ผู้เป็นสักขีพยานในเส้นทางอุดมการณ์ประชาธิปไตยของสถาบันปรีดี พนมยงค์

ชวนถอดรหัสปรัชญาความคิดของรัฐบุรุษอาวุโส ปรีดี พนมยงค์ โดยจะได้เห็นว่า "ประชาธิปไตยสมบูรณ์" จะเกิดขึ้นได้ต้องประกอบด้วยฐานรากทางเศรษฐกิจที่เป็นธรรม โครงสร้างการเมืองที่ยึดโยงกับราษฎร และวัฒนธรรมที่เคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

11 พฤษภาคม 2569 เป็นวาระครบรอบ 126 ปี ชาตกาลของศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ บุคคลสำคัญผู้มีบทบาทในการวางรากฐานรัฐไทยสมัยใหม่ ทั้งในมิติประชาธิปไตย หลักนิติรัฐ และการศึกษากฎหมายของไทย