เกร็ดประวัติศาสตร์

กำพล จำปาพันธ์ พาผู้อ่านทำความรู้จัก "นรินทร์กลึง" (นรินทร์ ภาษิต) ปัญญาชนคนสำคัญแห่งเมืองนนทบุรี อดีตเจ้าเมืองผู้ผันตัวมาเป็นนักเคลื่อนไหว และผู้ถูกโกงการเลือกตั้งในปี 2492 เพื่อสกัดกั้นไม่ให้เข้าสภาฯ

ทำความรู้จัก "ทวี บุณยเกตุ" อดีตนายกฯ 17 วัน ที่เป็นมากกว่าสถิติอันแสนสั้น ผ่านบทความของ นริศ จรัสจรรยาวงศ์ ซึ่งชี้ให้เห็นบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์ ทั้งการเป็นผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร 2475 และการเป็น "มือขวา" ของปรีดี พนมยงค์ ในขบวนการเสรีไทย

เนื่องในวาระ 112 ปีชาตกาลของนายชิต เวชประสิทธิ์ อดีต ส.ส. ภูเก็ต และศิษย์เก่าธรรมศาสตร์ ผู้เป็นบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์การเมืองไทย ทั้งในฐานะเสรีไทยที่ได้รับฉายา "นายทะเบียน" คู่ใจนายปรีดี พนมยงค์ และเป็นทนายความว่าความคดีการเมืองที่สำคัญต่าง ๆ

เมื่อครั้งพำนักอยู่ที่ฝรั่งเศสในบั้นปลายชีวิต ปรีดี พนมยงค์ ได้เขียนคำนิยมให้หนังสือ พุทธปรัชญาประยุกต์ และยกเกร็ดหนึ่งจากการเมืองโลกมาอธิบาย “ความเข้าใจผิด” และ “เล่ห์กลทางอำนาจ” นั่นคือกรณีที่ นิกิตา ครุสชอฟ ผู้นำสหภาพโซเวียต เข้าใจผิดว่าพระบรมฉายาลักษณ์ของ พระเจ้าจอร์จที่ 5

เสรีไทยบนอีกเวทีหนึ่ง ในตอนจบ เล่าถึงการก่อตั้งหน่วยสื่อข่าวอิสระเพื่อสื่อสารข้อเท็จจริงผ่านสื่อมวลชนสหรัฐฯ และการเจรจาทางการทูตเพื่อขอให้สหรัฐฯ ช่วยสนับสนุนการผ่อนปรนเงื่อนไขในสนธิสัญญาสันติภาพของอังกฤษกับไทย รวมถึงการเจรจาขอปลดระงับเงินตราเพื่อนำมาใช้ฟื้นฟูประเทศ

ความสัมพันธ์ระหว่างพระยาพหลพลพยุหเสนา กับวัดเทวสังฆาราม (วัดเหนือ) จ.กาญจนบุรี ผ่านหลักฐานสำคัญคืออุโบสถที่สร้างแล้วเสร็จเบื้องต้นใน พ.ศ. 2481 พร้อมจารึก “สร้างโดยทุนคณะราษฎร์” ซึ่งสะท้อนบทบาทของผู้นำรัฐบาลหลังอภิวัฒน์ 2475

ทองเปลว ชลภูมิ กับบทบาทรัฐมนตรี ผู้ผลักดันและบริหาร “องค์การสรรพาหาร” ในฐานะเครื่องมือเพื่อลดค่าครองชีพประชาชน ท่ามกลางวิกฤต ข้อครหา และเกมอำนาจทางการเมืองที่ทำให้อุดมการณ์พ่ายแพ้ต่อโครงสร้างรัฐ

ชวนสำรวจพัฒนาการของ “พระราชบัญญัติว่าด้วยการเลือกตั้ง” ในช่วงปี พ.ศ. 2475-2477 โดยนำเสนอข้อถกเถียงทางกฎหมายและแนวคิดที่แตกต่างกันระหว่างปรีดี พนมยงค์ กับพระยามโนปกรณ์นิติธาดา เกี่ยวกับหลักการและวิธีการจัดการเลือกตั้งในระยะเริ่มแรกของระบอบประชาธิปไตย

ในวาระที่การเลือกตั้งกำลังงวดเข้ามา กำพล จำปาพันธ์ พาผู้อ่านย้อนกลับไปสำรวจปฐมบทการเลือกตั้งครั้งแรกของสยาม จวบจนถึงการเลือกตั้งทั่วไปครั้งประวัติศาสตร์หลัง 2475 ร้อยเรียงเรื่องราวจาก "หลวงเทศาจิตรวิจารณ์" ผู้บุกเบิก สู่ "หลวงประดิษฐ์มนูธรรม" ผู้วางรากฐาน

การเปลี่ยนชื่อประตูทางเข้า-ออกมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต มาเป็นปฐมบทในการย้อนรำลึกถึงทุ่งเชียงราก ในประวัติศาสตร์และความทรงจำ พร้อมกล่าวถึงความเกี่ยวพันของนายปรีดี พนมยงค์ กับท้องทุ่งเชียงรากแห่งนี้