จอมพล ป. พิบูลสงคราม

16 กันยายน 2500 จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ยึดอำนาจจากรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ท่ามกลางปัญหาการทุจริตเลือกตั้งและความขัดแย้งทางการเมือง แม้สฤษดิ์จะได้รับความนิยมจากการแสดงท่าทีรับฟังประชาชน แต่ในปี 2501 กลับทำรัฐประหารซ้ำและรวบอำนาจเข้าสู่ฝ่ายบริหารการปกครองดังกล่าวนำไปสู่การยกเลิกรัฐธรรมนูญและจำกัดสิทธิเสรีภาพของประชาชน ปรีดี พนมยงค์ จึงวิจารณ์การใช้อำนาจเผด็จการและความเชื่อว่าผู้นำที่มีอำนาจเด็ดขาดจะสามารถแก้ปัญหาการทุจริตได้ บทความชี้ให้เห็นถึงวงจรรัฐประหาร การสืบทอดอำนาจ และผลกระทบต่อพัฒนาการประชาธิปไตย พร้อมเน้นย้ำว่ารัฐธรรมนูญและระบบตรวจสอบอำนาจมีความสำคัญต่อการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน

กำพล จำปาพันธ์ พาผู้อ่านทำความรู้จัก "นรินทร์กลึง" (นรินทร์ ภาษิต) ปัญญาชนคนสำคัญแห่งเมืองนนทบุรี อดีตเจ้าเมืองผู้ผันตัวมาเป็นนักเคลื่อนไหว และผู้ถูกโกงการเลือกตั้งในปี 2492 เพื่อสกัดกั้นไม่ให้เข้าสภาฯ

แม้ ปรีดี พนมยงค์ จะอยู่ในสถานะลี้ภัยทางการเมืองหลังรัฐประหาร พ.ศ. 2490 แต่นามและบทบาทของเขายังคงถูกนำมาใช้เป็นปัจจัยสำคัญในกระบวนการตัดสินใจเชิงนโยบายของรัฐ การบูรณะอยุธยาครั้งใหญ่จึงมิใช่เพียงโครงการด้านโบราณคดีหรือการท่องเที่ยว

บทความนี้ได้นำคำพิพากษาคดี “ย่างสด” นายเตียง ศิริขันธ์ กับพวก ซึ่งได้ประกาศในปี พ.ศ. 2502 มาตีแผ่และนำเสนอแก่ผู้อ่านทุกท่าน เพื่อเปิดเผยข้อเท็จจริง เหตุการณ์ และบริบททางการเมืองในยุคนั้นอย่างละเอียด และชวนคิดต่อไปว่า “ใคร” คือผู้อยู่เบื้องหลังเหตุการณ์สังหารโหดในครั้งนี้

บทสัมภาษณ์ของ พันตรี วิลาศ โอสถานนท์ ว่าด้วยที่มาและบทบาทของ พ.ต.วิลาศ ที่ได้เข้ามามีส่วนสำคัญในการก่อตั้ง “กรมโฆษณาการ” ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ก่อนจะยกระดับเป็น “กรมโฆษณาการ” และได้เปลี่ยนชื่อเป็น “กรมประชาสัมพันธ์” มาจวบจนถึงปัจจุบัน

นริศ จรัสจรรยาวงศ์ ขอเชิญทุกท่านไปสำรวจชีวประวัติของ ดร.ตั้ว ลพานุกรม และเรื่องราวความสมัครสมานครั้งสุดท้ายของคณะราษฎรผ่าน "หนังสืองานศพ" ของ ดร.ตั้ว ลพานุกรม ทั้งสามเล่ม ซึ่งนับเป็นหนึ่งในอนุสรณ์งานศพที่ทรงคุณค่าที่สุดเล่มหนึ่งของคณะผู้ก่อการ

ภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 โลกได้แบ่งออกเป็นฝ่ายโลกเสรีประชาธิปไตยและโลกคอมมูนิสต์ ศาสตราจารย์ ดร. กนต์ธีร์ ศุภมงคล มีความเห็นว่าประเทศไทยควรวางตัวเป็นกลาง ในขณะที่รัฐบาลไทยวางตัวอย่างชัดเจนว่าไม่นิยมแนวคิดคอมมูนิสต์

กำพล จำปาพันธ์ ได้นำเกร็ดประวัติศาสตร์ของวัดสุวรรณดาราราม ว่าด้วยประวัติความเป็นมา ความเกี่ยวข้องกับนายปรีดี พนมยงค์ การเชื่อมโยงฝ่ายเจ้านายเข้าร่วมขบวนการเสรีไทย และข้อสรุปว่าด้วยแนวคิดเกี่ยวกับ “วัด” ที่เปลี่ยนไปภายหลังเหตุการณ์การอภิวัฒน์สยาม 2475

หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 อังกฤษกลับเข้าปกครองมลายูแต่ต้องเผชิญกับความขัดแย้งของคนในพื้นที่รวมทั้งคนในพื้นที่ที่ไม่พอใจการปกครองของอังกฤษ จึงมีกลุ่มคนที่หลบหนีการปกครองอังกฤษเข้ามาในชายแดนไทย ทำให้ทหารอังกฤษต้องรุกล้ำอธิปไตยของไทยเพื่อปราบปราม ก่อให้เกิดความขัดแย้งทางการทูต

เดือน บุนนาค ได้ให้ทัศนะในเรื่องของ “ชาตินิยม“ ตามความนึกคิดของชนชาวไทยในอดีต โดยได้ให้ภาพประวัติศาสตร์การอยู่ร่วมกันของผู้คนหลากหลายเชื้อชาติในดินแดนไทยมาตั้งแต่โบราณมาจนถึงช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สอง