อาชญาสิทธิ์ ศรีสุวรรณ

เบื้องหลังการทำงานของ “นายฉันทนา” หรือ มาลัย ชูพินิจ นักหนังสือพิมพ์ที่หาญกล้าไปแนวหน้าสมรภูมิทุ่งบางเขนในเหตุการณ์ “กบฏบวรเดช” เพื่อสืบหาข้อเท็จจริงท่ามกลางข่าวลือ พร้อมบทสนทนากับหลวงประดิษฐ์มนูธรรม ภาพความตื่นตัวของกลุ่มกรรมกร ที่ประสบการณ์เสี่ยงภัยครั้งนั้นได้ถูกนำมาถ่ายทอดเป็นสารคดีเชิงข่าวเจาะลึกชิ้นแรก ๆ ของเมืองไทย

มาลัย ชูพินิจ กับวรรณกรรมสะท้อนภาพเสรีไทยหญิง ตอนจบ อาชญาสิทธิ์ ศรีสุวรรณ พาผู้อ่านไปค้นหาความจริงเบื้องหลังชะตากรรมของ "ศรีดารา" หญิงสาวที่สังคมตราหน้าว่าทรยศชาติ พร้อมสะท้อนภาพวีรกรรมของขบวนการเสรีไทยหญิงที่ต้องแลกมาด้วยการเสียสละอันใหญ่หลวง

เนื่องในวาระชาตกาล 120 ปี มาลัย ชูพินิจ เจ้าของนามปากกา เรียมเอง ซึ่งหลายคนอาจคุ้นเคยในผลงานวรรณกรรม “ชั่วฟ้าดินสลาย” เพื่อระลึกแด่ครูมาลัย สถาบันปรีดี พนมยงค์ ขอนำเสนอบทความ 'มาลัย ชูพินิจ กับวรรณกรรมสะท้อนภาพเสรีไทยหญิง ตอนแรก' โดย อาชญาสิทธิ์ ศรีสุวรรณ

อาชญาสิทธิ์ ศรีสุวรรณ พาไปสำรวจผลงานยุคต้นของ กุหลาบ สายประดิษฐ์ (ศรีบูรพา) ภายใต้นามปากกา “หมอต๋อง” ที่พลิกบทบาทจากนักเขียนกลอนลำตัดการเมือง สู่ผู้เขียนคอลัมน์ศาลาธัมม์ เผยแพร่ข้อคิดทางพุทธศาสนาในหน้าหนังสือพิมพ์ธงไทย

อาชญาสิทธิ์ ศรีสุวรรณ พาผู้อ่านสำรวจความสนใจของนายปรีดี พนมยงค์ ที่มีต่อพลวัตทางการเมืองของประเทศอิหร่าน ตั้งแต่ยุคเปลี่ยนผ่านจากจักรวรรดิเปอร์เซีย ไปจนถึงการจับตาดูการปฏิวัติอิสลามของอยาตุลเลาะห์ โคมัยนี ขณะลี้ภัยอยู่ในประเทศฝรั่งเศส

วันมาฆบูชา พ.ศ. 2479 (เทียบศักราชปัจจุบัน พ.ศ. 2480) ปรีดี พนมยงค์ ในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ได้รับเชิญจากพุทธธรรมสมาคมให้แสดงปาฐกถาเรื่อง “การพระพุทธศาสนาในต่างประเทศ” เนื้อหาปาฐกถานี้สะท้อนวิสัยทัศน์ของนักการเมืองผู้มองพุทธศาสนา

เมื่อครั้งพำนักอยู่ที่ฝรั่งเศสในบั้นปลายชีวิต ปรีดี พนมยงค์ ได้เขียนคำนิยมให้หนังสือ พุทธปรัชญาประยุกต์ และยกเกร็ดหนึ่งจากการเมืองโลกมาอธิบาย “ความเข้าใจผิด” และ “เล่ห์กลทางอำนาจ” นั่นคือกรณีที่ นิกิตา ครุสชอฟ ผู้นำสหภาพโซเวียต เข้าใจผิดว่าพระบรมฉายาลักษณ์ของ พระเจ้าจอร์จที่ 5

บทความ ชีวิตในเมืองก็อง (Caen) ของปรีดี พนมยงค์ เปิดพื้นที่ให้เห็นช่วงชีวิตที่ยังไม่ค่อยได้รับการกล่าวถึงของปรีดี ในฐานะนักเรียนกฎหมาย ณ มหาวิทยาลัยก็อง ระหว่างปี พ.ศ. 2463–2467

การเปลี่ยนชื่อประตูทางเข้า-ออกมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต มาเป็นปฐมบทในการย้อนรำลึกถึงทุ่งเชียงราก ในประวัติศาสตร์และความทรงจำ พร้อมกล่าวถึงความเกี่ยวพันของนายปรีดี พนมยงค์ กับท้องทุ่งเชียงรากแห่งนี้

เหตุการณ์เพียงช่วงเวลาสั้น ๆ ในการแวะหยุดรถไฟของ ปรีดี พนมยงค์ ณ สถานีรถไฟร่อนพิบูลย์ เมื่อวันที่ 11 สิงหาคม พ.ศ. 2478 เป็นจุดตั้งต้นในการสำรวจพลวัตของการเมืองท้องถิ่นภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475