หลวงประดิษฐ์มนูธรรม

กบฏบวรเดช พ.ศ. 2476 เป็นวิกฤตสำคัญของระบอบประชาธิปไตยหลังการอภิวัฒน์ พ.ศ. 2475 กองทหารหัวเมืองเคลื่อนกำลังเข้าประชิดพระนคร เพื่อบังคับให้รัฐบาลพระยาพหลพลพยุหเสนาลาออก ฝ่ายกบฏอ้างความจงรักภักดีและกล่าวหาปรีดี พนมยงค์ ว่าเป็นคอมมิวนิสต์ เหตุการณ์สะท้อนความขัดแย้งเรื่องเค้าโครงการเศรษฐกิจ การจัดสรรอำนาจ และพระราชอำนาจ รัฐบาลและราษฎรส่วนหนึ่งร่วมต่อต้านกบฏ เพื่อพิทักษ์รัฐธรรมนูญและระบอบประชาธิปไตย แม้ฝ่ายกบฏพ่ายแพ้ แต่กระแสโต้อภิวัฒน์และความเป็นปฏิปักษ์ต่อปรีดียังคงดำเนินต่อไป จนถึงรัฐประหาร พ.ศ. 2490 ที่โค่นรัฐบาลฝ่ายปรีดีและยกเลิกรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2489 แสดงให้เห็นว่าการต่อสู้เพื่ออำนาจของราษฎรยังไม่สิ้นสุด

จาก “หลานอี๊ด” ผู้ได้รับคำฝากฝังจากปรีดี พนมยงค์ ให้นำความสามารถไปใช้เพื่อประเทศชาติ สู่ผู้รับผิดชอบเงินแผ่นดิน ครูกฎหมาย และประธานศาลรัฐธรรมนูญ ชีวิตของอิสสระ นิติทัณฑ์ประภาศ เชื่อมความไว้วางใจในครอบครัวเข้ากับหน้าที่ต่อส่วนรวม ผ่านความตั้งใจที่จะทำงานแต่ละเรื่องให้ถูกต้อง เพราะตระหนักว่าผลของการตัดสินใจย่อมเกี่ยวพันกับชีวิตของผู้อื่น ในวาระ 94 ปีชาตกาล วันที่ 4 ตุลาคม พ.ศ. 2569 สถาบันปรีดี พนมยงค์ ชวนย้อนมองเส้นทางของลูกธรรมศาสตร์ผู้ยึดอุดมคติ “เราศึกษาเพื่อรับใช้ประชาชน” ตั้งแต่งานค้นเอกสารและจัดพิมพ์หนังสือให้ลุงผู้ลี้ภัยในต่างแดน การพัฒนาระบบงบประมาณและกฎหมายมหาชน ไปจนถึงการยืนหยัดในความเป็นอิสระของตุลาการ พร้อมทำความรู้จักอีกด้านของเขาผ่านความทรงจำอันอบอุ่นของครอบครัว ซึ่งความสุจริตและความรับผิดชอบปรากฏอยู่ในสิ่งที่พ่อทำให้ลูกเห็นทุกวัน

เบื้องหลังการทำงานของ “นายฉันทนา” หรือ มาลัย ชูพินิจ นักหนังสือพิมพ์ที่หาญกล้าไปแนวหน้าสมรภูมิทุ่งบางเขนในเหตุการณ์ “กบฏบวรเดช” เพื่อสืบหาข้อเท็จจริงท่ามกลางข่าวลือ พร้อมบทสนทนากับหลวงประดิษฐ์มนูธรรม ภาพความตื่นตัวของกลุ่มกรรมกร ที่ประสบการณ์เสี่ยงภัยครั้งนั้นได้ถูกนำมาถ่ายทอดเป็นสารคดีเชิงข่าวเจาะลึกชิ้นแรก ๆ ของเมืองไทย

เหตุการณ์เพียงช่วงเวลาสั้น ๆ ในการแวะหยุดรถไฟของ ปรีดี พนมยงค์ ณ สถานีรถไฟร่อนพิบูลย์ เมื่อวันที่ 11 สิงหาคม พ.ศ. 2478 เป็นจุดตั้งต้นในการสำรวจพลวัตของการเมืองท้องถิ่นภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475

บทสัมภาษณ์ของ พันตรี วิลาศ โอสถานนท์ ว่าด้วยที่มาและบทบาทของ พ.ต.วิลาศ ที่ได้เข้ามามีส่วนสำคัญในการก่อตั้ง “กรมโฆษณาการ” ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ก่อนจะยกระดับเป็น “กรมโฆษณาการ” และได้เปลี่ยนชื่อเป็น “กรมประชาสัมพันธ์” มาจวบจนถึงปัจจุบัน

นริศ จรัสจรรยาวงศ์ ขอเชิญทุกท่านไปสำรวจชีวประวัติของ ดร.ตั้ว ลพานุกรม และเรื่องราวความสมัครสมานครั้งสุดท้ายของคณะราษฎรผ่าน "หนังสืองานศพ" ของ ดร.ตั้ว ลพานุกรม ทั้งสามเล่ม ซึ่งนับเป็นหนึ่งในอนุสรณ์งานศพที่ทรงคุณค่าที่สุดเล่มหนึ่งของคณะผู้ก่อการ

ความต้องการให้ประเทศเป็นประชาธิปไตยปรากฎขึ้นได้แม้จากคนใน ‘พวกวรรณะเก่า’ การต่อสู้เพื่อประชาธิปไตย เอกราช และอธิปไตย จึงเป็นเรื่องของผู้รักชาติทุกคน

เรื่องราวชีวิตของพระทวีปธุรประศาสน์ ผู้ซึ่งแม้จะไม่ได้นิยมชมชอบในวิถีทางของคณะราษฎรเท่าไรนัก หากกลับมีความศรัทธาและยกย่องนายปรีดีอย่างจริงใจเสมอมา เนื่องจากนายปรีดีกระทำการเปลี่ยนแปลงการปกครองด้วยความบริสุทธิ์ใจ ไม่ได้อาศัยสาเหตุอื่นมาเป็นพลังผลักดันเหมือนคนอื่น ๆ

วันใหม่ นิยม ได้ร้อยเรียงเรื่องราวของพันโท หม่อมเจ้าศุภสวัสดิ์ฯ นับตั้งแต่การจัดตั้งเสรีไทยสายอังกฤษ ข้อกล่าวหาว่าท่านจะทำการฟื้นฟูระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ การร่วมงานกับนายปรีดี พนมยงค์ ตลอดจนแผนการที่เตรียมเอาไว้เมื่อถึงคราวจำเป็นต้องต่อกรกับญี่ปุ่นขั้นแตกหัก

จากบันทึกของ นายจรูญ สืบแสง สมาชิกคณะราษฎรสายพลเรือน คนสำคัญ กับรายละเอียดก่อนวันการอภิวัฒน์กับเหตุการณ์การเปลี่ยนแปลงการปกครองสยาม เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2475