ปรีดี พนมยงค์

ปรีดี พนมยงค์สำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนกฎหมายด้วยเกียรตินิยม และได้รับทุนไปศึกษาต่อที่ประเทศฝรั่งเศส โดยศึกษากฎหมายที่มหาวิทยาลัยก็อง (Caen) และต่อระดับปริญญาเอกที่กรุงปารีส ระหว่างศึกษา ท่านได้รับอิทธิพลจากวิชาเศรษฐศาสตร์จนเชื่อว่าปัญหาเศรษฐกิจเป็นรากฐานสำคัญของการเมืองและ กฎหมาย

มหาวิทยาลัยย่อมอุปมาประดุจบ่อน้ำ บำบัดความกระหายของราษฎร ผู้สมัครแสวงหาความรู้อันเป็นสิทธิและโอกาสที่เขาควรมีควรได้ตามหลักแห่งเสรีภาพในการศึกษา เบื้องหลังวาทะอันทรงพลังที่ปรีดี พนมยงค์ ได้กล่าวรายงานในพิธีเปิดมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง

ท่ามกลางวิกฤตสงครามโลกครั้งที่ 2 ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์มีบทบาทสำคัญในการรักษาเสถียรภาพของประเทศและการเปลี่ยนผ่านทางการเมืองตามครรลองรัฐธรรมนูญ บทความนี้เผยเบื้องหลังการแต่งตั้งนายกรัฐมนตรี การประสานงานกับขบวนการเสรีไทย และการหลีกเลี่ยงความขัดแย้งระหว่างคนไทยด้วยกันเอง

สำรวจเส้นทางของ "ก๋วยเตี๋ยวเรืออยุธยา" ตั้งแต่ยังเป็นเรือพายเร่ขายตามไร่นาช่วงฤดูน้ำหลาก จนถึงยุคเปลี่ยนผ่านที่ระบบถนนเริ่มเข้ามาแทนที่สายน้ำ โครงการปรับปรุงเกาะเมืองอยุธยาในสมัยที่อาจารย์ปรีดี พนมยงค์ ดูแลกระทรวงการคลัง

รายงานคณะกรรมาธิการวิสามัญแห่งสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2489 ว่าด้วยการตรวจสอบค่าใช้จ่ายของขบวนการเสรีไทยทั้งในและต่างประเทศ พร้อมคำชี้แจงเพิ่มเติมของ ปรีดี พนมยงค์ เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่ยืนยันผลการสอบสวนว่า ไม่ปรากฏการสูญหายหรือทุจริตในเงินที่ใช้ดำเนินกิจการเสรีไทย และสะท้อนบทบาทของผู้เสียสละเพื่อรักษาเอกราชของชาติในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2

ภายหลังได้รับแต่งตั้งเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในปี 2484 ปรีดี พนมยงค์ใช้ตำแหน่งดังกล่าวเป็นฐานสำคัญในการดำเนินงานขบวนการเสรีไทยเพื่อต่อต้านญี่ปุ่น ขณะเดียวกันต้องเผชิญความขัดแย้งทางการเมืองกับรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม และปัญหาภายในคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์

กระบวนการสืบราชสันตติวงศ์และการจัดตั้งคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ภายหลังการสละราชสมบัติของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. 2477 ซึ่งนับเป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญของระบอบรัฐธรรมนูญไทย

บทความของ ศ.ดร.วิเชียร วัฒนคุณ และสุโข สุวรรณศิริ ในตอนแรกมุ่งแถลงข้อเท็จจริงเกี่ยวกับคุณูปการและบทบาทสำคัญทางด้านการทูตและการต่างประเทศของศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ ในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ซึ่งเป็นแง่มุมประวัติศาสตร์ที่ยังไม่ค่อยมีผู้กล่าวถึงมากนัก แม้ว่าท่านจะมีบทบาทสำคัญในการพิทักษ์อธิปไตยแห่งประเทศไทย

เบื้องหลังการทำงานของ “นายฉันทนา” หรือ มาลัย ชูพินิจ นักหนังสือพิมพ์ที่หาญกล้าไปแนวหน้าสมรภูมิทุ่งบางเขนในเหตุการณ์ “กบฏบวรเดช” เพื่อสืบหาข้อเท็จจริงท่ามกลางข่าวลือ พร้อมบทสนทนากับหลวงประดิษฐ์มนูธรรม ภาพความตื่นตัวของกลุ่มกรรมกร ที่ประสบการณ์เสี่ยงภัยครั้งนั้นได้ถูกนำมาถ่ายทอดเป็นสารคดีเชิงข่าวเจาะลึกชิ้นแรก ๆ ของเมืองไทย

ประวัติศาสตร์เบื้องหลังการที่องค์การยูเนสโกประกาศยกย่องศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ เป็นบุคคลสำคัญของโลก ในวาระครบรอบ 100 ปีชาตกาล จากคุณูปการด้านการศึกษา ประชาธิปไตย สันติภาพ และการส่งเสริมความร่วมมือระหว่างประเทศ ตลอดจนเผยให้เห็นความพยายามของนักวิชาการ นักการทูต และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในการผลักดันการเสนอชื่อจนได้รับการยอมรับจากประชาคมโลก