ปรีดี พนมยงค์

รำลึกวันพระบรมราชสมภพรัชกาลที่ 8 ผ่านพระราชบทบาทด้านเอกราช สันติภาพ และประชาธิปไตย ท่ามกลางสงครามโลกครั้งที่สองและการฟื้นฟูประเทศ โดยมีปรีดี พนมยงค์ ปฏิบัติหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ควบคู่กับการนำขบวนการเสรีไทย ก่อนดำรงตำแหน่งรัฐบุรุษอาวุโสและนายกรัฐมนตรี ขณะที่พระราชโทรเลข พระราชดำรัส และการยกย่องปรีดีเป็นรัฐบุรุษอาวุโส สะท้อนถึงความไว้วางพระราชหฤทัยและการให้ความสำคัญต่อการปฏิบัติหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญ รวมถึงความร่วมมือระหว่างพระมหากษัตริย์ รัฐบาล และสภาผู้แทนราษฎรในการสถาปนารัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2489 ซึ่งยืนยันอำนาจอธิปไตยของปวงชน ความเสมอภาค และเสรีภาพ อันเป็นพระราชกรณียกิจสำคัญก่อนเสด็จสวรรคตเพียงหนึ่งเดือน

วรรณกรรมไทยที่เกี่ยวเนื่องกับสงครามโลกครั้งที่สองมีมากมายหลายชิ้น โดยส่วนมากมักจะกล่าวถึงสถานการณ์ของสงครามและความรักของหนุ่มสาว แต่ในเรื่องเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับขบวนการเสรีไทยมักจะถูกละเลยไม่พูดถึงหรือพูดถึงก็พูดในด้านแง่ลบ ทำให้เรื่องราวข้อเท็จจริง ผลงาน คุณูปการของเสรีไทยและอาจารย์ปรีดีพนมยงค์นั้นถูกบิดเบือนไป แต่ในสายตาของนักเขียนสาว ผู้ใช้นามปากกาว่า “แขไข เทวินทร์“ นั้นกลับสร้างสรรค์งานเขียนที่แตกต่างนักเขียนคนอื่นๆ ซึ่งสะท้อนเรื่องราวที่เกิดขึ้นจริงของโลกในยุคนั้นได้อย่างไม่บกพร่อง

วันที่ 16 กันยายน 2569 คุณสุดา พนมยงค์ และคุณปรีดิวิชญ์ พนมยงค์ กรรมการผู้จัดการสถาบันปรีดี พนมยงค์ ในฐานะทายาทปรีดี–พูนศุข พนมยงค์ เข้าร่วมงาน “100 ปี ชาตกาล พิชัย รัตตกุล แห่งการรับใช้ ภาวะผู้นำ และสันติภาพ” ณ อาคารพุทธวิชชาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร โดยมี ดร.พิจิตต รัตตกุล อดีตผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร และบุตรของนายพิชัย รัตตกุล ให้การต้อนรับ ท่ามกลางแขกผู้มีเกียรติที่มาร่วมรำลึกอย่างคับคั่ง

16 กันยายน 2500 จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ยึดอำนาจจากรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ท่ามกลางปัญหาการทุจริตเลือกตั้งและความขัดแย้งทางการเมือง แม้สฤษดิ์จะได้รับความนิยมจากการแสดงท่าทีรับฟังประชาชน แต่ในปี 2501 กลับทำรัฐประหารซ้ำและรวบอำนาจเข้าสู่ฝ่ายบริหารการปกครองดังกล่าวนำไปสู่การยกเลิกรัฐธรรมนูญและจำกัดสิทธิเสรีภาพของประชาชน ปรีดี พนมยงค์ จึงวิจารณ์การใช้อำนาจเผด็จการและความเชื่อว่าผู้นำที่มีอำนาจเด็ดขาดจะสามารถแก้ปัญหาการทุจริตได้ บทความชี้ให้เห็นถึงวงจรรัฐประหาร การสืบทอดอำนาจ และผลกระทบต่อพัฒนาการประชาธิปไตย พร้อมเน้นย้ำว่ารัฐธรรมนูญและระบบตรวจสอบอำนาจมีความสำคัญต่อการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน

พิชัย รัตตกุล เป็นนักการเมืองผู้มีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมประชาธิปไตยและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศเขาร่วมเรียกร้องรัฐธรรมนูญก่อนเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 และร่วมสถาปนาความสัมพันธ์ไทย–เวียดนาม อีกทั้งยังเป็นประธานโรตารีสากลคนแรกของไทย ซึ่งสะท้อนบทบาทด้านการสร้างความร่วมมือ โดยแนวคิดสำคัญของเขาคือการรับฟัง เคารพผู้อื่น และไม่เพิกเฉยต่อความไม่เป็นธรรม เรื่องราวชีวิตสะท้อนทั้งความสำเร็จ ความขัดแย้ง และข้อจำกัดในการทำงานการเมือง โดยมรดกทางความคิดของเขาเป็นบทเรียนเรื่องความรับผิดชอบต่อสังคมและการเคารพความเห็นต่างซึ่งสามารถนำไปปรับใช้กับการเมืองและการสร้างสันติภาพในคนรุ่นต่อไป

บทเพลง “เดือนเพ็ญ” ของ อัศนี พลจันทร (นายผี) ถ่ายทอดความคิดถึงบ้านและผู้คนในถิ่นกำเนิดผ่านภาพแสงจันทร์ ท้องนา และวิถีชีวิตชนบท จนกลายเป็นบทเพลงที่สร้างความประทับใจแก่ผู้ฟังหลายรุ่น อัศนีเป็นทั้งนักกฎหมาย อัยการ นักเขียน และกวีผู้ยืนหยัดต่อสู้กับความอยุติธรรม โดยใช้ทั้งงานเขียนและบทบาททางสังคมสะท้อนปัญหาของประชาชน นอกจากนี้ เขายังมีความผูกพันทางความคิดกับ ปรีดี พนมยงค์ และยืนเคียงข้างท่านในช่วงที่เผชิญการโจมตีทางการเมือง ชีวิตและผลงานของอัศนีจึงสะท้อนทั้งความรักต่อบ้านเกิด ความมุ่งมั่นในอุดมการณ์ และการต่อสู้เพื่อความเป็นธรรมในสังคมไทย

บทสัมภาษณ์พิเศษจาก ดร.พิจิตต รัตตกุล ที่เล่าเรื่องราวของ พิชัย รัตตกุล ผู้เป็นทั้งบิดาและนักประชาธิปไตย ที่ยอมรับความเห็นต่างและเปิดโอกาสให้คนหลายๆคนในสังคมได้มีโอกาสในการแสดงออกและพูดคุย รวมทั้งยึดมั่นในเจตนารมณ์ของสันติภาพ และได้ก้าวสู่เส้นทางนักการเมืองที่ก้าวสู่จุดสูงสุดของชีวิตการเมือง กับตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ได้ร่วมเปิดทางสู่การสร้างรัฐธรรมนูญฉบับประชาชนที่แท้จริง ซึ่งสิ่งที่ พิชัย รัตตกุล ได้ริเริ่มและลงมือทำนั้นได้แรงบันดาลใจจากอาจารย์ปรีดี พนมยงค์และคุณูปการในการก่อร่างสร้างประชาธิปไตยของคณะราษฎรเป็นแรงผลักดันนั่นเอง

คดีการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 2569 ถือเป็นประเด็นปัญหาความขัดแย้งระหว่างหน่วยงานของรัฐกับประชาชน ถือเป็นอีกหนึ่งกรณีที่น่าจับตามอง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องสิทธิเสรีภาพของประชาชนที่สามารถคัดค้านการกระทำใดๆ ที่ไม่ชอบธรรมต่อสังคมและในเรื่องดุลพินิจของศาลปกครองที่จะต้องตรวจสอบการทำงานของรัฐอย่างตรงไปตรงมา และไม่ควรถูกอำนาจอันไม่ชอบธรรมเข้าครอบงำ จากจุดเริ่มต้นของคณะกรรมการกฤษฎีกาที่เกิดขึ้นโดยดำริอาจารย์ปรีดี พนมยงค์และคณะราษฎรเพื่อจะใช้เป็นกลไกในการตรวจสอบการทำของรัฐที่เกิดปัญหาต่อชาติได้พัฒนาการมาสู่การเป็นศาลปกครองกลางที่มีความเป็นอิสระ และสามารถใช้อำนาจในการตรวจสอบได้มากขึ้น ดังจะเห็นได้จากผลการวินิจฉัยในคดีการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม 2569 ที่ถือเป็นผลสัมฤทธิ์ของระบอบประชาธิปไตยจากปี 2475 ได้อย่างแน่นอน

จากจุดเริ่มต้นในประเทศอังกฤษ เมื่อ เล้ง ศรีสมวงศ์ และอาจารย์ปรีดี พนมยงค์ ได้ร่วมหัวจมท้าย มุ่งมั่นที่จะก่อร่างสร้างประชาธิปไตยให้ความเจริญเข้าสู่ประเทศไทย นับเป็นเวลากว่าหลายสิบปีที่ท่านทั้งสองได้ทำในสิ่งที่ตั้งใจแก่ชาติ ช่วยเหลือกัน ทั้งในหน้าที่การงานและในฐานะของเพื่อน แม้ว่าจะประสบปัญหาและความยากลำบากอย่างมากมาย จดหมายจาก เล้ง ศรีสมวงศ์ถึงอาจารย์ปรีดี พนมยงค์ ถือเป็นสิ่งที่ยืนยันถึงเจตนารมณ์อันแน่วแน่ในคำว่าเพื่อนและความปราถนาดีต่อผู้ร่วมงานของทั้งสองท่านได้เป็นอย่างดี

ศาลปกครองกลางของไทย ถือได้ว่าเป็นศาลพิเศษที่แตกต่างออกไปจากศาลแพ่งและศาลอาญา ซึ่งหลักใหญ่ใจความของศาลปกครองนั้น มีอำนาจหน้าที่ในการตัดสินคดีความที่เกี่ยวข้องระหว่างรัฐกับประชาชนที่ลึกซึ้งและละเอียดอ่อนมากกว่าการลงโทษตัดสินลงโทษตามหลักทั่วไป โดยความพิเศษของศาลปกครองนั้นอาจเปรียบเสมือนได้กับองค์กรอิสระที่ใช้ในการตรวจสอบอำนาจหน้าที่ของรัฐ ซึ่งศาลปกครองนี้เองไม่ได้ถูกจัดตั้งขึ้นมาเพียงในชั่วระยะเวลาไม่กี่ 10 ปี ตามความรับรู้ของประชาชนคนไทย แต่ศาลปกครองนั้นนับเป็นอีกหนึ่งในมรดกที่เกิดขึ้นจากอาจารย์ปรีดี พนมยงค์ ที่จัดตั้งคณะกรรมการกฤษฎีกาขึ้นเพื่อให้เป็นที่พึ่งแก่ประชาชนในยามที่เกิดความขัดแย้งกับภาครัฐ