ปรีดี พนมยงค์

การที่นายปรีดี พนมยงค์ในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ไม่ลงนามในการประกาศสงครามต่อฝ่ายสัมพันธมิตรของไทย เป็นหนึ่งในเหตุการณ์ที่แสดงให้เห็นว่า เอกราชของสยามไม่ได้มาด้วยความบังเอิญ แต่เกิดจากความมุ่งมั่นที่จะรักษาซึ่งหลักการและผลประโยชน์ของชาติของนายปรีดี รวมไปถึงการทำงานของเสรีไทยทุกคน ที่ปฏิบัติการต่าง ๆ ช่วยให้ไทยพ้นจากการเป็นผู้แพ้สงคราม และนำไปสู่การการถือกำเนิดขึ้นของวันสันติภาพไทยในท้ายที่สุด

คนรุ่นใหม่บางคนอาจจะไม่ทราบว่า จารุบุตร เรืองสุวรรณ นอกจากจะเป็นอดีตประธานรัฐสภาและประธานวุฒิสภา และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดขอนแก่น 5 สมัยแล้ว ยังมีบทบาทที่สำคัญต่อขบวนการเสรีไทยในอดีต โดยเฉพาะในฐานะของ “ช้างวิ่ง” เคียงข้างปรีดี พนมยงค์และเพื่อนสมาชิก แม้รายละเอียดเรื่องราวในส่วนนี้จะถูกเล่าผ่าน “นิทานเสรีไทย” ที่เปรียบเสมือนบันทึกความทรงจำ แต่ก็ถือว่ามีความน่าศึกษาเพื่อทำความเข้าใจต่อประวัติศาสตร์ในอดีต

แม้ชีวิตของปรีดี พนมยงค์และหะยีสุหลงจะมีเส้นทางที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง แต่จิตใจที่มุ่งมั่นจะสร้างความเปลี่ยนแปลงเพื่อสังคมนั้นไม่ได้แตกต่างกันเท่าไร ทั้งสองต่างเผชิญความยากลำบากเพื่อรักษาไว้ซึ่งอุดมการณ์และผลักดันให้เกิดความเท่าเทียมและความเสมอภาค ในขณะที่สุดท้ายแล้วปรีดีต้องลี้ภัยไปต่างประเทศ ชะตากรรมของหะยีสุหลงกลับกลายเป็นปริศนาที่ไม่เคยมีใครให้คำตอบที่แท้จริงได้

การที่หะยีสุหลง อับดุลกาเดร์ โต๊ะมีนา ถูกทำให้เป็นผู้สูญหายนับตั้งแต่วันที่ 13 สิงหาคม พ.ศ. 2497 โดยไร้ซึ่งคำตอบอันแน่ชัดจากทางรัฐบาลไทยว่าเกิดอะไรขึ้นกันแน่ ไม่ได้ส่งผลกระทบต่อครอบครัว เพื่อน และคนรอบข้างของหะยีสุหลงเพียงเท่านั้น แต่การเคลื่อนไหวที่เรียกร้องเสรีภาพให้ชาวมุสลิม 4 จังหวัดชายแดนใต้ ในรูปของ “คำขอร้อง 7 ประการ” ก็ได้รับผลกระทบเช่นเดียวกัน

พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นเทววงศวโรทัยคือหนึ่งในบุคคลที่ช่วยให้สยามสามารถรักษาความเป็นรัฐเอกราชไว้ได้ แม้จะเผชิญกับการขยายอำนาจของจักรวรรดินิยม อันนำไปสู่สิทธิสภาพนอกอาณาเขต แต่ด้วยวิธีทางการทูต ไปจนถึงการทำงานและความร่วมมือจากหลายฝ่าย สนธิสัญญาอันไม่เป็นธรรมจึงได้รับการแก้ไข และประเทศไทยหรือสยามในช่วงเวลานั้น จึงสามารถรักษาเอกราช ทั้งในด้านเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองได้ในที่สุด

ในฐานะศิษย์เก่าของ ต.ม.ธ.ก (แผนกเตรียมปริญญาแห่งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง) นายวิเชียร วัฒนคุณมีความประทับใจเป็นอย่างมาก เมื่อได้มีโอกาสเข้าไปคารวะเยี่ยมท่านปรีดี พนมยงค์ ยามที่ท่านได้ลี้ภัย ณ ประเทศฝรั่งเศส และชื่นชมต่อสุขภาพที่แข็งแรง,ความสมถะ และสติปัญญาที่ยังคงเฉียบคมแม้จะเข้าล่วงสู่วัย 80 ปีแล้วก็ตาม แม้ในภายหลัง นายวิเชียรอาจไม่ได้เข้าพบกับนายปรีดีอีก แต่ความชื่นชมที่มี ทำให้นายวิเชียรเข้าไปมีส่วนในการผลักดันให้เกิดการยกย่องนายปรีดีในระดับโลก

ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.วิเชียร วัฒนคุณเป็นหนึ่งในข้าราชการไทยที่ได้รับการยอมรับในความซื่อสัตย์เที่ยงตรง รวมถึงความมุ่งมั่นที่จะทำให้การเจรจาระหว่างประเทศในฐานะนักการทูต เป็นไปอย่างสุภาพและเข้าอกเข้าใจ แต่ก็ยังหนักแน่นมั่นคงในข้อเสนอ ส่วนในฐานะของนักกฎหมาย นายวิเชียรสามารถรักษาความมีคุณธรรม ทำหน้าที่ของข้าราชการไทยด้วยใจที่เป็นกลาง และหนึ่งในบทบาทสำคัญของนายวิเชียร คือการช่วยผลักดันให้องค์การยูเนสโก ระบุชื่อของนายปรีดี พนมยงค์ในฐานะ “บุคคลสำคัญของโลก” ซึ่งไม่ใช่เรื่องง่ายเลยที่จะสำเร็จได้

เป็นเวลานานที่พระบรมรูป 6 พระองค์บนยอดเสาศาลากลางจังหวัดพระนครศรีอยุธยาหลังเก่า ถูกเข้าใจว่าเป็นผลงานของศิลป์ พีระศรี แต่หลักฐานจากหอจดหมายเหตุแห่งชาติชี้ว่า ผู้รับผิดชอบการออกแบบและจัดสร้างคือ หม่อมเจ้าสมัยเฉลิม กฤดากร และทีมงานกรมศิลปากร

มรดกตกทอดจากการรัฐประหารและเผด็จการเงียบ ได้สร้างความชินชาต่อความผิดปกติทางการเมือง และตอกย้ำความเหลื่อมล้ำทั้งในมิติการศึกษาและเศรษฐกิจ การย้อนมองเจตนารมณ์ "รัฐสวัสดิการ" ของปรีดี พนมยงค์ จึงไม่ใช่เรื่องล้าสมัย แต่คือเข็มทิศสำคัญในการโอบอุ้มประชาชนผู้พ่ายแพ้ในระบบทุนนิยม เพื่อสร้างความเสมอภาคและสังคมที่สร้างสรรค์อย่างแท้จริง

หลักหกประการของคณะราษฎร ถูกสะท้อนผ่านสื่อสิ่งพิมพ์อย่างหนังสือที่ระลึกวันชาติทั้งสามเล่ม ทำหน้าที่รายงานผลประกอบการประจำปีของรัฐบาลผ่านกราฟและสถิติ ซึ่งสามารถแสดงให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างระบอบเก่าและระบอบใหม่ จึงทำให้เห็นได้ว่ารัฐบาลคณะราษฎรให้ความสำคัญกับประชาชนเป็นหลักสำคัญ