ปรีดี พนมยงค์

ประเทศไทยมีประวัติศาสตร์บาดแผลจากเหตุการณ์ความรุนแรงอยู่หลายครั้ง คำถามสำคัญคือเราเรียนรู้อะไรบ้างจากเรื่องเหล่านั้น ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พัทธ์ธีรา นาคอุไรรัตน์ให้มุมมองที่น่าสนใจว่า หากเราให้ความสำคัญกับการเรียนการสอนเรื่อง “สันติศึกษา” และนำเอาแนวคิดดั้งเดิมของปรีดี พนมยงค์และเสรีไทยในด้านสันติภาพมาปรับใช้ สังคมไทยก็อาจไร้ซึ่งอดีตที่เต็มไปด้วยบาดแผลก็เป็นได้

ความสำคัญของวันสันติภาพไทย ก็อาจจะต้องย้อนมองไปถึงเหตุการณ์สำคัญซึ่งนำไปสู่การประกาศสันติภาพของปรีดี พนมยงค์ และกระบวนการที่ทำให้ได้มาซึ่งเสรีภาพของประชาชนชาวไทย และการส่งเสริมเสรีภาพของประชาชนชาวไทยผ่านหลัก 6 ประการของคณะราษฎร ก็มีส่วนให้กระบวนการประชาธิปไตยในประเทศไทยมีการพัฒนาที่มากขึ้น

มิตรภาพของหม่อมเจ้าศุภสวัสดิ์วงศ์สนิท สวัสดิวัตน หรือ “ท่านชิ้น” กับปรีดี พนมยงค์ ดูจะเริ่มต้นเมื่อเอกราชและอนาคตของประเทศตกอยู่ในภาวะคับขัน ทั้งสองท่านได้ร่วมมือกันด้วยความเคารพและความไว้วางใจ เพื่อให้ประโยชน์สูงสุดตกแก่ประเทศชาติและประชาชนเป็นหลัก เป็นมิตรภาพที่เหนือกว่าความสัมพันธ์ส่วนบุคคล แสดงให้เห็นว่าในความแตกต่าง ความเข้าใจและการยอมรับซึ่งกันและกันสามารถเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้

วันที่ 18 สิงหาคมของทุกปี ถือเป็นวันที่เป็นหมุดหมายสำคัญยิ่งของมิตรภาพระหว่างไทยกับเวียดนาม เพราะในวันดังกล่าวเมื่อ 50 ปีที่แล้ว ทั้งสองประเทศต่างสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างเป็นทางการ และต่างให้ความช่วยเหลือและทำการแลกเปลี่ยนทั้งทางด้านเศรษฐกิจ วัฒนธรรม และเทคโนโลยี รวมถึงความสัมพันธ์อันดีระหว่างประชาชนของสองประเทศ ตรงกับนิยามความหมายของคำว่า “เติบโตไปด้วยกัน” (Growing Together) ซึ่งเป็นแนวคิดหลักของการเฉลิมฉลองความสัมพันธ์ไทยและเวียดนามในปีนี้

การที่นายปรีดี พนมยงค์ในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ไม่ลงนามในการประกาศสงครามต่อฝ่ายสัมพันธมิตรของไทย เป็นหนึ่งในเหตุการณ์ที่แสดงให้เห็นว่า เอกราชของสยามไม่ได้มาด้วยความบังเอิญ แต่เกิดจากความมุ่งมั่นที่จะรักษาซึ่งหลักการและผลประโยชน์ของชาติของนายปรีดี รวมไปถึงการทำงานของเสรีไทยทุกคน ที่ปฏิบัติการต่าง ๆ ช่วยให้ไทยพ้นจากการเป็นผู้แพ้สงคราม และนำไปสู่การการถือกำเนิดขึ้นของวันสันติภาพไทยในท้ายที่สุด

คนรุ่นใหม่บางคนอาจจะไม่ทราบว่า จารุบุตร เรืองสุวรรณ นอกจากจะเป็นอดีตประธานรัฐสภาและประธานวุฒิสภา และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดขอนแก่น 5 สมัยแล้ว ยังมีบทบาทที่สำคัญต่อขบวนการเสรีไทยในอดีต โดยเฉพาะในฐานะของ “ช้างวิ่ง” เคียงข้างปรีดี พนมยงค์และเพื่อนสมาชิก แม้รายละเอียดเรื่องราวในส่วนนี้จะถูกเล่าผ่าน “นิทานเสรีไทย” ที่เปรียบเสมือนบันทึกความทรงจำ แต่ก็ถือว่ามีความน่าศึกษาเพื่อทำความเข้าใจต่อประวัติศาสตร์ในอดีต

แม้ชีวิตของปรีดี พนมยงค์และหะยีสุหลงจะมีเส้นทางที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง แต่จิตใจที่มุ่งมั่นจะสร้างความเปลี่ยนแปลงเพื่อสังคมนั้นไม่ได้แตกต่างกันเท่าไร ทั้งสองต่างเผชิญความยากลำบากเพื่อรักษาไว้ซึ่งอุดมการณ์และผลักดันให้เกิดความเท่าเทียมและความเสมอภาค ในขณะที่สุดท้ายแล้วปรีดีต้องลี้ภัยไปต่างประเทศ ชะตากรรมของหะยีสุหลงกลับกลายเป็นปริศนาที่ไม่เคยมีใครให้คำตอบที่แท้จริงได้

การที่หะยีสุหลง อับดุลกาเดร์ โต๊ะมีนา ถูกทำให้เป็นผู้สูญหายนับตั้งแต่วันที่ 13 สิงหาคม พ.ศ. 2497 โดยไร้ซึ่งคำตอบอันแน่ชัดจากทางรัฐบาลไทยว่าเกิดอะไรขึ้นกันแน่ ไม่ได้ส่งผลกระทบต่อครอบครัว เพื่อน และคนรอบข้างของหะยีสุหลงเพียงเท่านั้น แต่การเคลื่อนไหวที่เรียกร้องเสรีภาพให้ชาวมุสลิม 4 จังหวัดชายแดนใต้ ในรูปของ “คำขอร้อง 7 ประการ” ก็ได้รับผลกระทบเช่นเดียวกัน

พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นเทววงศวโรทัยคือหนึ่งในบุคคลที่ช่วยให้สยามสามารถรักษาความเป็นรัฐเอกราชไว้ได้ แม้จะเผชิญกับการขยายอำนาจของจักรวรรดินิยม อันนำไปสู่สิทธิสภาพนอกอาณาเขต แต่ด้วยวิธีทางการทูต ไปจนถึงการทำงานและความร่วมมือจากหลายฝ่าย สนธิสัญญาอันไม่เป็นธรรมจึงได้รับการแก้ไข และประเทศไทยหรือสยามในช่วงเวลานั้น จึงสามารถรักษาเอกราช ทั้งในด้านเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองได้ในที่สุด

ในฐานะศิษย์เก่าของ ต.ม.ธ.ก (แผนกเตรียมปริญญาแห่งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง) นายวิเชียร วัฒนคุณมีความประทับใจเป็นอย่างมาก เมื่อได้มีโอกาสเข้าไปคารวะเยี่ยมท่านปรีดี พนมยงค์ ยามที่ท่านได้ลี้ภัย ณ ประเทศฝรั่งเศส และชื่นชมต่อสุขภาพที่แข็งแรง,ความสมถะ และสติปัญญาที่ยังคงเฉียบคมแม้จะเข้าล่วงสู่วัย 80 ปีแล้วก็ตาม แม้ในภายหลัง นายวิเชียรอาจไม่ได้เข้าพบกับนายปรีดีอีก แต่ความชื่นชมที่มี ทำให้นายวิเชียรเข้าไปมีส่วนในการผลักดันให้เกิดการยกย่องนายปรีดีในระดับโลก