แนวคิด-ปรัชญา

อาชญาสิทธิ์ ศรีสุวรรณ พาผู้อ่านสำรวจความสนใจของนายปรีดี พนมยงค์ ที่มีต่อพลวัตทางการเมืองของประเทศอิหร่าน ตั้งแต่ยุคเปลี่ยนผ่านจากจักรวรรดิเปอร์เซีย ไปจนถึงการจับตาดูการปฏิวัติอิสลามของอยาตุลเลาะห์ โคมัยนี ขณะลี้ภัยอยู่ในประเทศฝรั่งเศส

ช่วงปลายชีวิตของ ปรีดี พนมยงค์ คือห้วงเวลาที่ต้องเผชิญแรงกดดันทางการเมืองอย่างหนักภายหลัง รัฐประหาร 8 พฤศจิกายน 2490 อำนาจรัฐถูกใช้เพื่อรื้อถอนทั้งฐานการเมือง เศรษฐกิจ และการศึกษาที่เขาและคณะได้ร่วมกันวางรากฐาน

การศึกษาไม่ควรถูกจำกัดไว้เพียงคนบางกลุ่ม แต่ต้องเป็น “โอกาสของประชาชนทุกคน” ในช่วงวัยเพียง 30 กว่าปี ปรีดี พนมยงค์ ได้ผลักดันการปฏิรูปการศึกษาไทยอย่างจริงจัง ผ่านการก่อตั้ง มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง

ปรีดี พนมยงค์ รัฐบุรุษอาวุโส กับการศึกษาในสังคมไทย ในตอนที่ 1 สมโชติ อ๋องสกุล ชวนย้อนดูเส้นทางชีวิตของ "ปรีดี พนมยงค์" ที่สามารถเลื่อนฐานะทางสังคมจากครอบครัวสามัญชนในระบบไพร่ สู่การเป็นขุนนางและนักเรียนทุนรัฐบาลฝรั่งเศสระดับดุษฎีบัณฑิต ซึ่งเป็นสิ่งที่หาได้ยากยิ่งในยุคสมบูรณาญาสิทธิราชย์

ต่อเนื่องจากตอนที่แล้ว เศรษฐกิจประชาธิปไตย ของนายปรีดี พนมยงค์ ตอนที่ 2 เจาะลึกแนวคิดการจัดการ "เงินทุน" ของชาติ ทั้งการบุกเบิกตั้งสำนักงานธนาคารชาติเพื่อระดมเงินออม การออกพันธบัตร และนโยบายภาษีทางอ้อม ตลอดจนการบริหารทุนต่างชาติเพื่อนำเข้าเทคโนโลยีโดยไม่ปล่อยให้เข้ามาครอบงำเศรษฐกิจไทย

แนวคิด "ประชาธิปไตย" ของนายปรีดี พนมยงค์ ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงมิติทางการเมือง แต่ยังครอบคลุมถึงมิติทางเศรษฐกิจและสังคมวัฒนธรรม ดร.วิชิตวงศ์ ณ ป้อมเพชร ชวนทำความเข้าใจความพยายามในการปฏิรูประบบเศรษฐกิจไทยในยุค 2475 ผ่านเค้าโครงการเศรษฐกิจ ที่มุ่งกระจายปัจจัยการผลิตสู่ราษฎร

สุโข สุวรรณศิริ เล่าถึงมุมมองด้านสิทธิมนุษยชน ที่แตกต่างกันระหว่างประเทศพัฒนาแล้วกับประเทศกำลังพัฒนา ผ่านเหตุการณ์ที่ไทยถูกรัฐบาลสหรัฐฯ วิจารณ์เรื่องการใช้ศาลทหารและการผลักดันผู้ลี้ภัยชาวลาว รวมถึงวาทะสำคัญของรัฐมนตรีต่างประเทศฟิลิปปินส์ที่ตอบโต้อย่างเฉียบคมเรื่องมาตรฐานการใช้ชีวิตและการดูแลครอบครัว

เมื่อประชาธิปไตย สวัสดิการ และสันติภาพเป็นเงื่อนไขที่ต้องเดินไปพร้อมกัน คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่าใครชนะการเลือกตั้ง แต่คือสังคมไทยกำลังเดินเข้าใกล้หรือห่างออกจาก “ราษฎรที่มีอิสรภาพ มีหลักประกัน และอยู่ในสันติ” มากเพียงใด

ชวนย้อนมองแนวคิดสวัสดิการของ ปรีดี พนมยงค์ ผ่าน “เค้าโครงเศรษฐกิจ” ที่เคยถูกปฏิเสธในปี 2475 ก่อนเปรียบเทียบกับพัฒนาการของรัฐสวัสดิการในโลกและในสังคมไทย เมื่อเวลาผ่านไปเกือบหนึ่งศตวรรษ หลายแนวคิดกลับค่อย ๆ กลายเป็นนโยบายจริง ขณะเดียวกันก็ยังเผยให้เห็นความเหลื่อมล้ำและโจทย์ใหม่ของระบบสวัสดิการไทยท่ามกลางบริบทการเมืองหลังการเลือกตั้งปี 2569

เช้าวันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2569 ผลเลือกตั้งครั้งที่ 28 พลิกความคาดหมาย ขณะเดียวกันประชามติแก้รัฐธรรมนูญก็ผ่านเสียงข้างมาก ก่อนครบ 100 ปี 24 มิถุนายน 2475 บทความนี้ใช้มรดกความคิดของปรีดีเป็นกระจกสะท้อนว่า ประชาธิปไตย สวัสดิการ และสันติภาพของไทยในปี 2569 เดินทางมาถึงไหนแล้ว