เมื่อประชาธิปไตย สวัสดิการ และสันติภาพเป็นเงื่อนไขที่ต้องเดินไปพร้อมกัน คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่าใครชนะการเลือกตั้ง แต่คือสังคมไทยกำลังเดินเข้าใกล้หรือห่างออกจาก “ราษฎรที่มีอิสรภาพ มีหลักประกัน และอยู่ในสันติ” มากเพียงใด

ชวนย้อนมองแนวคิดสวัสดิการของ ปรีดี พนมยงค์ ผ่าน “เค้าโครงเศรษฐกิจ” ที่เคยถูกปฏิเสธในปี 2475 ก่อนเปรียบเทียบกับพัฒนาการของรัฐสวัสดิการในโลกและในสังคมไทย เมื่อเวลาผ่านไปเกือบหนึ่งศตวรรษ หลายแนวคิดกลับค่อย ๆ กลายเป็นนโยบายจริง ขณะเดียวกันก็ยังเผยให้เห็นความเหลื่อมล้ำและโจทย์ใหม่ของระบบสวัสดิการไทยท่ามกลางบริบทการเมืองหลังการเลือกตั้งปี 2569

เช้าวันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2569 ผลเลือกตั้งครั้งที่ 28 พลิกความคาดหมาย ขณะเดียวกันประชามติแก้รัฐธรรมนูญก็ผ่านเสียงข้างมาก ก่อนครบ 100 ปี 24 มิถุนายน 2475 บทความนี้ใช้มรดกความคิดของปรีดีเป็นกระจกสะท้อนว่า ประชาธิปไตย สวัสดิการ และสันติภาพของไทยในปี 2569 เดินทางมาถึงไหนแล้ว

วันมาฆบูชา พ.ศ. 2479 (เทียบศักราชปัจจุบัน พ.ศ. 2480) ปรีดี พนมยงค์ ในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ได้รับเชิญจากพุทธธรรมสมาคมให้แสดงปาฐกถาเรื่อง “การพระพุทธศาสนาในต่างประเทศ” เนื้อหาปาฐกถานี้สะท้อนวิสัยทัศน์ของนักการเมืองผู้มองพุทธศาสนา

สถาบันปรีดี พนมยงค์ ชวนพิเคราะห์วิกฤตโลกผ่านกรอบกฎหมายระหว่างประเทศ บทเรียนจากประวัติศาสตร์ และแนวคิด “สันติธรรม” ของปรีดี พนมยงค์ เพื่อเสนอหลักยืนที่ไทยควรธำรงไว้ในระเบียบโลกที่กำลังแปรเปลี่ยน และทบทวนจุดยืนของประเทศท่ามกลางภาวะโลกแตกขั้วที่ทวีความเข้มข้นขึ้น

เนื่องในวาระครบรอบ 80 ปีชาตกาลของ Bruce Gaston คีตกรชาวอเมริกันผู้บุกเบิกดนตรีไทยร่วมสมัย หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานครจัดงาน The Octave Zero เพื่อรำลึกถึงคุณูปการของเขาในฐานะผู้ก่อตั้งวง วงฟองน้ำ และผู้สร้างบทสนทนาทางดนตรี

เมื่อครั้งพำนักอยู่ที่ฝรั่งเศสในบั้นปลายชีวิต ปรีดี พนมยงค์ ได้เขียนคำนิยมให้หนังสือ พุทธปรัชญาประยุกต์ และยกเกร็ดหนึ่งจากการเมืองโลกมาอธิบาย “ความเข้าใจผิด” และ “เล่ห์กลทางอำนาจ” นั่นคือกรณีที่ นิกิตา ครุสชอฟ ผู้นำสหภาพโซเวียต เข้าใจผิดว่าพระบรมฉายาลักษณ์ของ พระเจ้าจอร์จที่ 5

บทเรียนจากต่างประเทศเมื่อขบวนการก้าวหน้าต้องตกเป็น "ฝ่ายค้าน" ชี้ให้เห็นว่านี่ไม่ใช่เพียงช่วงเวลาแห่งการรอคอย แต่เป็นโอกาสสำคัญในการสร้างข้อเสนอเชิงนโยบายทางเลือก ตรวจสอบอำนาจรัฐอย่างเป็นระบบ และหลีกเลี่ยงหลุมพรางทั้งการหันซ้ายสุดขั้วหรือการประนีประนอมจนเสียตัวตน

เสรีไทยบนอีกเวทีหนึ่ง ในตอนจบ เล่าถึงการก่อตั้งหน่วยสื่อข่าวอิสระเพื่อสื่อสารข้อเท็จจริงผ่านสื่อมวลชนสหรัฐฯ และการเจรจาทางการทูตเพื่อขอให้สหรัฐฯ ช่วยสนับสนุนการผ่อนปรนเงื่อนไขในสนธิสัญญาสันติภาพของอังกฤษกับไทย รวมถึงการเจรจาขอปลดระงับเงินตราเพื่อนำมาใช้ฟื้นฟูประเทศ