เกร็ดประวัติศาสตร์

บทความรำลึกคุณูปการของศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ โดย ศ.ดร.วิเชียร วัฒนคุณ และสุโข สุวรรณศิริ ในตอนจบนี้ มุ่งฉายภาพวิสัยทัศน์อันกว้างไกลและคุณูปการด้านการต่างประเทศของท่าน ทั้งในฐานะผู้นำขบวนการเสรีไทยช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง และบทบาทการเป็นผู้ริเริ่มก่อตั้งสันนิบาตเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

บทความของ ศ.ดร.วิเชียร วัฒนคุณ และสุโข สุวรรณศิริ ในตอนแรกมุ่งแถลงข้อเท็จจริงเกี่ยวกับคุณูปการและบทบาทสำคัญทางด้านการทูตและการต่างประเทศของศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ ในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ซึ่งเป็นแง่มุมประวัติศาสตร์ที่ยังไม่ค่อยมีผู้กล่าวถึงมากนัก แม้ว่าท่านจะมีบทบาทสำคัญในการพิทักษ์อธิปไตยแห่งประเทศไทย

เบื้องหลังการทำงานของ “นายฉันทนา” หรือ มาลัย ชูพินิจ นักหนังสือพิมพ์ที่หาญกล้าไปแนวหน้าสมรภูมิทุ่งบางเขนในเหตุการณ์ “กบฏบวรเดช” เพื่อสืบหาข้อเท็จจริงท่ามกลางข่าวลือ พร้อมบทสนทนากับหลวงประดิษฐ์มนูธรรม ภาพความตื่นตัวของกลุ่มกรรมกร ที่ประสบการณ์เสี่ยงภัยครั้งนั้นได้ถูกนำมาถ่ายทอดเป็นสารคดีเชิงข่าวเจาะลึกชิ้นแรก ๆ ของเมืองไทย

ประวัติศาสตร์เบื้องหลังการที่องค์การยูเนสโกประกาศยกย่องศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ เป็นบุคคลสำคัญของโลก ในวาระครบรอบ 100 ปีชาตกาล จากคุณูปการด้านการศึกษา ประชาธิปไตย สันติภาพ และการส่งเสริมความร่วมมือระหว่างประเทศ ตลอดจนเผยให้เห็นความพยายามของนักวิชาการ นักการทูต และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในการผลักดันการเสนอชื่อจนได้รับการยอมรับจากประชาคมโลก

เนื่องในวาระ 126 ปีชาตกาล ศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ สถาบันปรีดี พนมยงค์ ชวนทุกท่านย้อนรอยความทรงจำและจุดเริ่มต้นของสถาบัน ผ่านบทสัมภาษณ์พิเศษจาก สันติสุข โสภณสิริ ผู้เป็นสักขีพยานในเส้นทางอุดมการณ์ประชาธิปไตยของสถาบันปรีดี พนมยงค์

11 พฤษภาคม 2569 เป็นวาระครบรอบ 126 ปี ชาตกาลของศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ บุคคลสำคัญผู้มีบทบาทในการวางรากฐานรัฐไทยสมัยใหม่ ทั้งในมิติประชาธิปไตย หลักนิติรัฐ และการศึกษากฎหมายของไทย

บทความของ เขมภัทร ทฤษฎิคุณ ชวนมองรัฐธรรมนูญ 2489 ในอีกมิติหนึ่ง ว่าโครงสร้างทางการเมืองสัมพันธ์กับโครงสร้างทางเศรษฐกิจอย่างไร และเหตุใดการออกแบบอำนาจระหว่างรัฐบาลกับรัฐสภาจึงมีความหมายต่อประชาธิปไตยทางเศรษฐกิจโดยตรง

ในวาระครบรอบ 50 ปีแห่งการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-เวียดนาม ย้อนมองรากฐานทางความคิดที่ก่อรูปมาก่อนหน้านั้น ผ่านสายสัมพันธ์ของ ปรีดี พนมยงค์ และ โฮจิมินห์ ซึ่งยืนหยัดอยู่บนหลักเดียวกัน คือเอกราช ศักดิ์ศรีของประชาชน และความยุติธรรม

เมื่อ “กรุงเก่า” กลายเป็นพื้นที่ทดลองของระบอบใหม่ การบูรณะอยุธยาในทศวรรษ 2480 ภายใต้การนำของปรีดี พนมยงค์ และคณะ “สามหลวง” จึงไม่ใช่เพียงการซ่อมแซมโบราณสถาน แต่คือการเปลี่ยนสถานะที่ดินจากพระราชอำนาจสู่ “ของราษฎร” พร้อมวางรากฐานการพัฒนาเมืองที่เชื่อมโยงระบบคมนาคม สาธารณสุข และการอนุรักษ์สมบัติของชาติให้เป็นหนึ่งเดียวกับวิถีชีวิตคนท้องถิ่น

วันใหม่ นิยม พาผู้อ่านตามรอยประวัติศาสตร์ขบวนการเสรีไทยแห่งจังหวัดเลย พร้อมร้อยเรียงถึงประวัติความเป็นมาของจังหวัดเลย การสร้างศาลากลางจังหวัด กอปรกับประวัติบุคคลสำคัญอย่างนายสุวรรณ รื่นยศ หัวหน้าพลพรรคเสรีไทยเลย